🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:17:21 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

तालजंघ
tālajaṃgha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
तालजंघ संज्ञा पुं॰ [सं॰ तालजङ्घ]
१. एक देश का नाम ।
२. उस देश का निवासी ।
३. एक यदुवंशी राजा जिसके पुत्रों ने राजा सगर के पिता असित को राजच्युत किया था ।
४. एक प्रकार का ग्रह (को॰) ।
५. महाभारत का एक पात्र या नायक (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ताल—जङ्घ mfn. (Pāṇ. vi, 2, 114, Kāś.) having legs as long as a palm-tree, R. v, 12, 35; Hariv. 9553; Tantr.
belonging to the Tāla-jaṅgha tribe, MBh. xiii, 7223
ताल—जङ्घ m. a prince of that tribe, iii, 17014
a Rakṣas, VarYogay. iii, 21
N. of a Rakṣas, R. vi, 84, 12
of a Daitya, Hariv. 12940
of a chief of the Bhūtas, Kathās. cviii, 90
of the ancestor of the Tāla-jaṅgha tribe (descendant of Śaryāti, MBh. xiii, 1946; son of Jaya-dhvaja, VP. iv, 11, 5; BhP. ix, 23, 27)
pl. N. of a warrior-tribe, MBh.; Hariv.; R.; BhP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (445,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तालजङ्घ पु० ताल इव जङ्घा यत्र । १ देशभेदे २ तद्देशवासिषु ३ तन्नृपेषु च ब० व० । “स हैहयान् समुत्साद्य तालजङ्घांश्च भारत!” भा० व० १०६ अ० । “हैहयानामुदावर्त्तो नीपानां जनमेजय! । वहुलस्तालजङ्घानां क्रथाना- मुद्धतो वसुः” भा० उ० ७३ अ० । “तालजङ्घं महा- क्षत्रमौर्वेणैकेन नाशितम्” भा० अनु० १५३ अ० । ४ ग्रह- भेदे “निर्मांसास्तालजङ्घाश्च व्यादितास्याः भयङ्कराः” इत्युपक्रमे “एते ग्रहाश्च सततं रक्षन्तु मम सर्वतः” हरिवं० १६८ अ० । “कण्ठपृष्ठग्रीवाजङ्घञ्च” पा० अस्या- द्युदात्तता ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3285,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें