🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:59:55 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

तितउ
titau
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
तितउ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. चलनी ।
२. छत्र । छाता [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तितउ (m., L.; n., Nir. iv, 9) a sieve, cribble, RV. x, 71, 2; Kauś. 26
तितउ n. a parasol, Uṇ., Sch.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (446,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तितउ पु० तन--डउ सन्वच्च डउ इति निर्देशात् न सन्धिः । १ चालन्याम् अमरः । २ छत्रे न० उज्ज्वलदत्तः । “क्षुद्रच्छिद्र- समोपेतं चालनं तितउ स्मृतमित्युक्तेरस्य क्लीवत्वमपि । “सक्तुमिव तितउना पुनन्तः” ऋ० १० । ७१ । २ । “इमामृच- मधिकृत्य” निरु० ४ । ९ । “तितउ परिपवनं भवति तत- वद्वा तुन्नवद्वातिलमात्रतुन्नमिति वा” अन्यथा निरुक्तिरुक्ता क्लीवत्वञ्चोक्तम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3290,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तितउः, पुं, (तन्यन्ते भृष्टयवा अत्रेति । तन विस्तारे + “तनोतेर्डौः सन्वच्च ।” उणां । ५ । ५२ । इति डौः सन्वच्च तेन अभ्यासस्येत्त्वादि- कार्य्यम् ।) चालनी । इत्यमरः । २ । ९ । २६ ॥ हेमचन्द्रश्च । ४ । ८४ ॥ (यथा, ऋग्वेदे । १० । ७१ । २ “सक्तुमिव तितौना पुनन्तो यत्र धीरा मनसा- वाचमक्रत ॥” यथाच, -- “शूर्पवद्दोषमुत्सृज्य गुणं गृह्णन्ति साधवः । दोषग्राही गुणत्यागी असाधुस्तितौर्यथा ॥” इत्युद्भटः ॥ “क्षुद्रच्छिद्रसमोपेतं चालनं तितौ स्मृतम् ॥” [] इत्युक्तेरस्य क्लीवत्वमपि ॥ छत्त्रम् । इति उज्ज्वल- दत्तः । ५ । ५२ ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-616-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें