🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:13:53 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

तीर्थ
tīrtha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
तीर्थ १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. वह पवित्र वा पुण्य स्थान जहाँ धर्म- भाव से लोग यात्रा, पूजा या स्नान आदि के लिये जाते हों । जैसे, हिंदुओं के लिये काशी, प्रयाग, जगन्नाथ, गया, द्वारका आदि; अथवा मुसलमानों के लिये मक्का और मदीना । विशेष—हिंदुओं के शास्त्रों में तीर्थ तीन प्रकार के माने गए हैं,— (१) जंगम; जैसे, ब्राह्मण और साधु आदि; (२) मानस; जैसे, सत्य, क्षमा, दया, दाद, संतोष, ब्रह्मचर्य, ज्ञान धैर्य, मधुर भाषण आदि; और (३) स्थावर; जैसे, काशी, प्रयाग गया आदि । इस शब्द के अंत में 'राजा', 'पति' अथवा इसी प्रकार का और शब्द लगाने से 'प्रयाग' अर्थ निकलता है,— तीर्थराज या तीर्थपति = प्रयाग । तीर्थ जाने अथवा वहाँ से लौट आने के समय हिंदुओं के शास्त्रों में सिर मुँडा़कर श्राद्ध करने और ब्राह्मणों को भोजन करने का भी विधान है ।
२. कोई पवित्र स्थान ।
३. हाथ में के कुछ विशिष्ट स्थान । विशेष—दाहिने हाथ के अँगूठे का ऊपरी भाग ब्रह्मतीर्थ, अँगूठे और तर्जनी का मध्य भाग पितृतीर्थ, कनिष्ठा उँगली के नीचे का भाग प्रजापत्य तीर्थ और उँगलियों का अगला भाग देव- तीर्थ माना जाता है । इन तीर्थों से क्रमशः आचमन, पिंडदान, पितृकार्य और देवकार्य किया जाता है ।
४. शास्त्र ।
५. यज्ञ ।
६. स्थान । स्थल ।
७. उपाय ।
८. अवसर ।
९. नारीरज । रजस्वला का रक्त ।
१०. अवतार ।
११. चरणामृत । देव-स्नान-जल ।
१२. उपाध्याय । गुरु ।
१३. मंत्री । अमात्य ।
१४. योनि ।
१५. दर्शन ।
१६. घाट ।
१७. ब्राह्मण । विप्र ।
१८. निदान । कारण ।
१९. अग्नि ।
२०. पुण्यकाल ।
२१. संन्यासियों की एक उपाधि ।
२२. वह जो तार दे । तारनेवाला ।
२३. वैरभाव को त्यागकर परस्पर उचित व्यवहार ।
२४. ईश्वर ।
२५. माता पिता ।
२६. अतिथि । मेहमान ।
२७. राष्ट्र की अठारह संपत्तियाँ । विशेष—राष्ट्र की इन अठारह संपत्तियों के नाम हैं,—(१) मंत्री, (२) पुरोहित (३) युवराज । (४) भूपति, (५) द्वारपाल, (६) अंतवँसिक, (७) कारागाराध्यक्ष, (८) द्रव्य- संचयकारक, (९) कृत्याकृत्य अर्थ का विनियोजक, (१०) प्रर्देष्टा, (
११. ) नगराध्यक्ष, (१२) कार्य निर्माणकारक, (१३) धर्माध्यक्ष, (१४) सभाध्यक्ष, (१५) दंडपाल, (१६) दुर्गपाल, (१७) राष्ट्रांतपाल और (१८) अटवीपाल ।
२८. मार्ग । पथ (को॰) ।
२९. जलाशय (को॰) ।
३०. साधना । माध्यम (को॰) ।
३१. स्त्रोत । मूल (को॰) ।
३२. मंत्रणा । परामर्श । जैसे कृततीर्थ = जो मंत्रणा कर चुका हो ।
३३. चात्वाल और उत्कर के बीच का वेदी का पथ (को॰) ।
तीर्थ २ वि॰
१. पवित्र । पावन । पूत ।
२. मुक्त करनेवाला । रक्षक [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तीर्थ n. (rarely m., MBh.) a passage, way, road, ford, stairs for landing or for descent into a river, bathing-place, place of pilgrimage on the banks of sacred streams, piece of water, RV. &c.
the path to the altar between the Cātvāla and Utkara, ṢaḍvBr. iii, 1; ĀśvŚr. iv, ix; ŚāṅkhŚr.; Lāṭy.; KātyŚr.
a channel, iv, 8, Paddh.
the usual or right way or manner, TS.; ŚBr. xiv, (अ-, xi), KātyŚr.; MBh. iv, 1411
the right place or moment, ChUp. viii; Anup. &c.
advice, instruction, counsel, adviser, preceptor, MBh. v; Mālav. i, 11/12; Kir. ii, 3
certain lines or parts of the hand sacred to the deities, Mn. ii; Yājñ. &c.
an object of veneration, sacred object, BhP.
a worthy person, Āp.; Mn. iii, 130; MBh. &c.
a person worthy of receiving anything (gen.), MānGṛ. i, 7
N. of certain counsellors of a king (enumerated in Pañcat. iii, 66/67), MBh. ii, 171; Ragh. xvii; Śiś. xiv
one of the ten orders of ascetics founded by Śaṃkarācārya (its members add the word तीर्थ to their names)
a brāhman, Uṇvṛ.
= दर्शन, L.
= योग, L.
the vulva, L.
a woman's courses, L.
fire, Uṇvṛ.
= निदान, ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (449,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तीर्थं [तॄ-थक् Uṇ. 2. 7] 1 A passage, road, way, ford. --2 A descent into a river, the stairs of a landingplace; (Mar. घाट); विषमोपि विगाह्यते नयः कृततीर्थः पयसामिवाशयः Ki. 2. 3. (where तीर्थ means ‘a remedy or means also); तीर्थं सर्वविद्यावताराणां K. 44. --3 A place of water. --4 A holy place, place of pilgrimage, a shrine &c, dedicated to some holy [] object (especially on or near the bank of a sacred river &c.); शुचि मनो यद्यस्ति तर्थिन किं Bh. 2. 55; R. 1. 85. --5 A channel, medium, means; तदनेन तीर्थेन घटेत &c. Māl. 1. --6 A remedy, expedient. --7 A sacred or holy personage, worthy person, an object of veneration, a fit recipient; क्व पुनस्तादृशस्य तीर्थस्य साधोः संभवः U. 1; Ms. 3. 136; H. 2. 8, R. 5. 15. --8 A sacred preceptor, a teacher; मया तीर्थादभिनयविद्या शिक्षिता M. 1. --9 Source, origin. --10 A sacrifice. --11 A minister. --12 Advice, instruction. --13 Right place or moment. --14 The right or usual manner. --15 Certain parts of the hand sacred to deities, Manes &c. --16 A school of philosophy. --17 Pudendum muliebre. --18 Menstrual courses of a woman. --19 A Brāhmaṇa. --20 (In liturgical language) The path to the altar between the चात्वाल and उत्कर q.q. v.v. --21 Fire. --22 Ascertainment of a disease. --23 A science (शास्त्र). --24 An auxiliary, a help; a person or official connected with the king and being in close attendance on him; (the number being 15 on one's side and 18 on the enemy's side); cf. Pt. 3. 69. --र्थः An honorary affix added to the names of ascetics, saints &c.; e. g. आनंदतीर्थ. --Comp. --उदकं holy water; तीर्थोदकं च वह्निश्च नान्यतः शुद्धिमर्हतः U. 1. 13. --कमंडलु m. n. a pot filled with water from a holy place. --करः {1} a Jaina Arhat, sanctified teacher or saint of the Jainas; (also तीर्थंकर in this sense). {2} an ascetic. {3} the founder of a new religious or philosophical school. {4} N. of Viṣṇu. --काकः, --ध्वांक्षः, --वायसः ‘a crow at a sacred bathing-place’, i. e. a very greedy person; (लोलुप). --देवः an epithet of Śiva. --पाद् m. an epithet of Kṛṣṇa. --भूत a. sacred, holy. --यात्रा a visit to a holy place, a pilgrimage. --राजः N. of Prayāga. --राजिः, --जी f. an epithet of Benaras. --वाकः the hair of the head. --विधिः rites observed at a place of pilgrimage, (such as क्षौर). --शिला the stone-steps leading to a bathing-place. --सेविन् a. a pilgrim. (--m.) a crane.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0540-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तीर्थ न० तॄ--थक् । १ शास्त्रे २ यज्ञे ३ क्षेत्रे ४ उपाये ५ नारीरजसि ६ अवतारे ७ ऋषिजुष्टजले ८ पात्रे ९ उपाध्याये १० मन्त्रिणि च मेदि० । ११ योनौ १२ दर्शने १३ घट्टे हेमच० । १४ विप्रे १५ आगमे १६ निदाने १७ वह्नौ च संक्षिप्तसा० । तीर्थं त्रिविधम् जङ्गमं१ मानसं२ स्थावरं३ च । तथा हि “व्राह्मणा जङ्गमं तीर्थं निर्मलं सार्वकामिकम् । येषां वाक्योदकेनैव शुद्ध्यन्ति मलिनाजनाः । अगस्ति रुवाच । शृणु तीर्थाणि गदतो मानसानि ममानघे! ! येषु सम्यक् नरः स्नात्वा प्रयाति परमां गतिम् । सत्यं तीर्थं क्षमा तीर्थं तीर्थमिन्द्रियनिग्रहः । सर्वभूतदया- तीर्थं सर्वत्रार्जवमेय च! दानं तीर्थं दमस्तीर्थं सन्तोषस्तीर्थमुच्यते । ब्रह्मचर्य्यं परं तीर्थं तीर्थञ्च प्रियवादिता । ज्ञानं तीर्थं धृतिस्तीर्थं पुण्यं तीर्थ- मुदाहृतम् । तीर्थानामपि तत्तीर्थं विशुद्धिर्मनसः पुरा । एतत्ते कथितं देवि! मानसं तीर्थलक्षणम् । [] नौभानामपि तीर्थानां पुण्यत्वे कारणं शृणु । यथा शरीरस्योद्देशाः केचिन्मेध्यतमाः स्मृताः । तथा पृथि- व्यामुद्देशाः केचित् पुण्यतमाः स्मृताः । प्रभावादद्भु- ताद्भूमेः सलिलस्य च तेजसा । परिग्रहान् मुनी- नाञ्च तीर्थानां पुण्यता स्मृता । तस्माद्भौमेषु तीर्थेषु भनमेषु च नित्यशः । उभयेष्वपि यः स्नाति स याति परमां गतिम्” तीर्थभेदा ब्रह्मपुराणे उक्ता यथा मुनय ऊचुः । “पृथिव्यां यानि तीर्थानि वनान्या- यतनानि च । वक्तुमर्हसि धर्म्मज्ञ! श्रोतुं नो वर्त्तते मनः । रोमहषर्ण उवाच । यस्य हस्तौ च प्रादौ च मनश्चैव सुसंयतम् । विद्या तपश्च कीर्त्तिश्च स तीर्थ- फलमश्नुते । मनो विशुद्धं पुरुषस्य तीर्थं वाचांयम- स्त्विन्द्रियनिग्रहस्तपः । एतानि तीर्थानि शरीरजानि स्वर्गस्य मार्गं प्रतिबोधयन्ति । चित्तमन्तर्गतं दुष्टं तीर्थ- स्नानं न शुध्यति । शतशोऽथ जलैर्धौतं सुराभाण्ड- मिवाशुचि । न तीर्थानि न दानानि न व्रतानि न चाश्रमाः । दुष्टाशयं दम्भरुचिं पुनन्ति व्यथितेन्द्रियम् । इन्द्रियाणि वशे कृत्वा यत्र तत्र वसेन्नरः । तत्र तस्य कुरुक्षेत्रं प्रयागं पुष्करं तथा । तस्माच्छृणुध्वं वक्ष्यामि तीर्थान्यायतनानि च । संक्षेपेण मुनिश्रेष्ठाः । पृथिव्यां यानि कानि च । विस्तरेण न शक्यन्ते वक्तुं वर्षश- तैरपि । प्रथमं पुष्करं तीर्थं नैमिषारण्यमेव च । प्रयागञ्च प्रवक्ष्यामि धर्म्मारण्यं द्विजोत्तमाः ! । धेनुका चम्पकारण्यं सैन्धवारण्यमेव च । गया प्रयागं श्रीतीर्थं दिव्यं कनस्वलन्तथा । भृगुतुङ्गं हिर- ण्याक्षं भीमारण्यं कुशस्थली । लोहार्गलं सकेदारं मन्दरारण्यमेव च । महाप्रमं कुरुक्षेत्रं सर्वपापहर- न्तथा । रूपतोर्थं शूकरञ्च चक्रतीर्थं महाफलम् । योगतीर्थं सोमतीर्थं तीर्थं शाखोटकं तथा । तीर्थं कोकामुकं पुण्यं वदरीशैलमेव च । सोमतीर्थं तुड्गकूटं तीर्थं स्कन्दाश्रमन्तथा । सूर्य्यप्रभं रामतीर्थं सप्तसामुद्रकं तथा । धर्मोद्भवं कोटितीर्थं तीर्थञ्चाध प्रणाशनम् । गङ्गाद्वारं पञ्चकुब्जं मध्यकेशवमेव च । चक्रप्रभं मतङ्गञ्च कुशदण्डञ्च विश्रुतम् । दंष्ट्राकुण्डं विष्णुतीर्थं सर्वकामिकमेव च । तीर्थं सुमलिनञ्चैव वदरीसुप्रभं तथा । ब्रह्मकुण्डं वह्निकुण्डं तीर्थं सत्य- पदन्तथा । चतुःस्रोतश्चतुःशृङ्गं शैलं द्वादशर्वारकम् । मानसं स्थूलशृङ्गञ्च स्थूलदण्डं तथोर्वशो । लोकपाली [] मरुवकं सोमाद्रिशैलमेव च । सदाप्रभं मेरुकुण्डं तीर्थं सोमाभिषेचनम् । महाशोभं कोचवकं पञ्चधारं त्रिधार- कम् । सप्तधारैकतीर्थञ्च तीर्थञ्चामरकण्टकम । शालग्रामं चक्रतीर्थं कोटिद्रुममनुत्तमम् । विन्दुप्रभं देवह्रदं तीर्थं विष्णुप्रभन्तथा । शङ्खप्रभं दारुकुण्डं तीर्थं वज्रायुधं तथा । अग्निप्रभं सुपु
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तीर्थं, क्ली, (तरति पापादिकं यस्मात् । तॄ + “पातॄतुदिवचीति ।” उणां । २ । ७ । इति थक् ।) पुण्यस्थानादि । तीर्थतोयस्य स्नाने पुण्यत्वं यथा, -- “नदीदेवनिखातेषु तडागेषु सरःसु च । स्नानं समाचरेन्नित्यं गर्त्तप्रस्रवणेषु च ॥ निपानादुद्धृतं पुण्यं ततः प्रस्रवणादिकम् । ततोऽपि सारसं पुण्यं ततो नादेयमुच्यते ॥ तीर्थतोयं ततः पुण्यं गङ्गातोयं ततोऽधिकम् ॥” इत्याद्ये वह्निपुराणे स्नानविधिर्नाम ४ अध्यायः ॥ जलसमीपस्थारत्निमात्रस्थानम् । यथा, आदित्य- पुराणे । “अरत्निमात्रं जलं त्यक्त्वा कुर्य्याच्छौचमनुद्धृते । पश्चाच्च शोधयेत्तीर्थमन्यथा न शुचिर्भवेत् ॥ [] तस्मिन् देशे शौचं कर्त्तव्यं यस्मादरत्निमात्रव्यव- हितं जलं तत् स्थलमेव तीर्थं जलसमीपत्वात् ।” इत्याह्निकाचारतत्त्वम् ॥ * ॥ विप्रचरणयोस्तीर्थवासस्थानत्वं ब्राह्मणशब्दे द्रष्टव्यम् ॥ * ॥ विप्रदक्षिणकर्णस्य तीर्थवास- स्थानत्वं यथा । पराशरः । “प्रभासादीनि तीर्थानि गङ्गाद्याः सरितस्तथा । विप्रस्य दक्षिणे कर्णे वसन्ति मनुरब्रवीत् ॥” इत्याह्निकाचारतत्त्वम् ॥ हस्तस्थिततीर्थानि यथा, -- “अङ्गुल्यग्रे तीर्थं दैवं स्वल्पाङ्गुल्योर्मूले कायम् । मध्येऽङ्गुष्ठाङ्गुल्योः पैत्रं मूले ह्यङ्गुष्ठस्य ब्राह्मम् ॥” इत्यमरः । २ । ७ । ५१ ॥ (यथा च, मार्कण्डेये । ३४ । १०३ -- १०९ । “कुर्य्यात् कर्म्माणि तीर्थेन स्वेन स्वेन यथाविधि । देवादीनां तथा कुर्य्याद् ब्राह्मेणाचमनक्रियाम् ॥ अङ्गुष्ठोत्तरतो रेखा पाणेर्या दक्षिणस्य तु । एतद्ब्राह्ममिति ख्यातं तीर्थमाचमनाय वै ॥ तर्ज्जन्यङ्गुष्ठयोरन्तः पैत्रं तीर्थमुदाहृतम् । पितॄणां तेन तोयादि दद्यान्नान्दीमुखादृते ॥ अङ्गुल्यग्रे तथा दैवं तेन दिव्यक्रियाविधिः । तीर्थं कनिष्ठिका मूले कायं तेन प्रजापतेः ॥ एवमेभिः सदा तीर्थैर्देवानां पितृभिः सह । सदा कार्य्याणि कुर्व्वीत नान्यतीर्थन कर्हिचित् ॥ ब्राह्मेणाचमनं शस्तं पित्र्यं पैत्रेण सर्व्वदा । देवतीर्थेन देवानां प्राजापत्यं निजेन च ॥ नान्दीमुखानां कुर्व्वीत प्राज्ञः पिण्डोदकक्रियाम् । प्राजापत्येन तीर्थेन यच्च किञ्चित् प्रजापतेः ॥”) तीर्थं त्रिविधम् । यथा । जङ्गमम् १ मानसम् २ स्थावरम् ३ । तथा च । “ब्राह्मणा जङ्गमं तीर्थ निर्म्मलं सार्व्वकामिकम् । येषां वाक्योदकेनैव शुद्ध्यन्ति मलिनो जनाः ॥ अगस्तिरुवाच । शृणु तीर्थानि गदतो मानसानि ममानघे ! । येषु सम्यक् नरः स्नात्वा प्रयाति परमां गतिम् ॥ सत्यं तीर्थं क्षमा तीर्थं तीर्थमिन्द्रयनिग्रहः । सर्व्वभूतदया तीर्थं सर्व्वत्रार्ज्जवमेव च ॥ दानं तीर्थं दमस्तीर्थं सन्तोषस्तीर्थमुच्यते । ब्रह्मचर्य्यं परं तीर्थं तीर्थञ्च प्रियवादिता ॥ ज्ञानं तीर्थं धृतिस्तीर्थं पुण्यं तीर्थमुदाहृतम् । तीर्थानामपि तत्तीर्थं विशुद्धिर्म्मनसः परा । एतत्ते कथितं देवि ! मानसं तीर्थलक्षणम् ॥ भौमानामपि तीर्थानां पुण्यत्वे कारणं शृणु । यथा शरीरस्योद्देशाः केचिन्मेध्यतमाः स्मृताः । तथा पृथिव्यामुद्देशाः केचित्पुण्यतमाः स्मृताः ॥ प्रभावादद्भुताद्भूमेः सलिलस्य च तेजसा । परिग्रहान्मुनीनाञ्च तीर्थानां पुण्यता स्मृता ॥ तस्माद्भौमेषु तीर्थेषु मानसेषु च नित्यशः । उभयेष्वपि यः स्नाति स याति परमां गतिम् ॥” तीर्थागमने दोषो यथा, -- “अनुपोष्य त्रिरात्राणि तीर्थान्यनभिगम्य च । अदत्वा काञ्चनं गाञ्च दरिद्रो नाम जायते ॥” [] तीथगमने फलं यथा, -- “अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्टा विपुलदक्षिणैः । न तत्फलमवाप्नोति तीर्थाभिगमनेन यत् ॥ * ॥ तीर्थान्यनुस्मरन् धीरः श्रद्दधानः समाहितः । कृतपापो विशुध्येत किं पुनः शुद्धकर्म्मकृत् ॥ तिर्य्यग्योनिं न वै गच्छेत् कुदेशे न च जायते । न दुःखी स्यात
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "तीर्थ" आता है (10)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें