🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:16:54 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

तुरायण
turāyaṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
आसक्तिपूर्वक लगातार करना (3.2.2)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
तुरायण संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. एक प्रकार का यज्ञ जो चैत्र शुक्ला । ५ और वैशाख शुक्ला
५. को होता है ।
२. असंग । विरति । अनासक्ति (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. तुरायण n. ‘Tura's way’, N. of a sacrifice or vow (modification of the full-moon sacrifice), ŚāṅkhBr.; ŚāṅkhŚr.; KātyŚr.; ĀśvŚr.; Pāṇ.; MBh. xiii
cursory reading, Gal.
2. तुरायण m. (fr. ˚र) N. of a man, Pravar. ii, 2, 3 (Kāty.)
तुरायण See ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (451,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तुरायणं 1 Non-attachment to any object or pursuit (असंग). --2 A kind of sacrifice.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0542-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तुरायण न० तुर--क तस्यायनं “पूर्वपदात् संज्ञायाम्” पा० णत्वम् । १ यज्ञभेदे सि० कौ० । २ असङ्गे अमरः त्वरितस्य हि गमनमसङ्गवद्भवतीति तस्य तथात्वम् । २ सत्रभेदे “तुरायणं वैशाखशुक्लपञ्चम्याम्” “चैत्रस्य वा” कात्या० २४ । ८ । १ । २ । “तुरायणं सत्रनाम” कर्कः तद्विधानं तत्रैव उत्तरतो दृश्यम् । अत ऊर्द्धमिष्ट्ययनानि” आ० श्रौ० २ । १४ । १ । उपक्रमे । “सांवत्सरिकाणि” २ स० । “इष्ट्ययनानि संवत्सरेण संवत्सरैर्वा साध्यानि” नारा० । तुरायणम् ४ सू० तद्विहितं इष्टिभिरयनं “तुरायणं हि व्रतमप्यधृष्यमक्रुधनोऽकरवं त्रिंश- तोऽव्दान्” भा० आनु० १०३ अ० । तुरायणं यज्ञभेदमाव- र्त्तयति ठञ् । तौरायणिक तद्यज्ञकारके ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3326,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तुरायणः, त्रि, (तुरेण वेगेन अयनं यत्र । “पूर्व्व- पदात् संज्ञायामगः ।” ८ । ४ । ३ । इति णत्वम् ।) परायणः । इत्यमरटीकायां स्वामी ॥ (क्ली, यज्ञविशेषः । इति सिद्धान्तकौमुदी ॥ यथा, कात्यायनश्रौतसूत्रे । २४ । ८ । १ । २ । [] “तुरायणं वैशाखपञ्चम्याम् । चैत्रस्य वा ॥” यथा, महाभारते । १३ । १०३ । ३५ । तुरायणं हि व्रतमप्यधृष्य- मक्रोधनोऽकरवं त्रिंशतोऽब्दान् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-634-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें