🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:55:47 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

तुवि
tuvi
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
तुवि संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] तूँबी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. तुवि f. for तुम्बी (gourd), L.
2. तुवि (√ तु) = बहु, Naigh. iii, 1
only in comp.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (451,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तुवि a. Ved. 1 Much, many; Rv. 3. 30. 3. --2 Strong, powerful. --विः f. A long gourd (तुंबी).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0543-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तुवि स्त्री० तुम्बी + पृषो० । १ तुम्ब्यां । तु--पूर्त्तौ इन् किच्च । २ वहुशब्दार्थे निघण्टुः । “तुविकूर्मिरृथावान्” ऋ० ३ । ३० । ३ । कृ--मि वेदे गुणे अकारस्थोत्त्वम् “तुविग्राभं तुविकूर्मिं रभोदाम्” ऋ० ६ । २२ । ५ । “ग्रहेरण् । तुविग्राभं बहुग्राहकम्” भा० “तुविशुष्म! तुवि- क्रतो!” ऋ० ८ । ६८ । २ वा ङीप् । “सहस्रेषु तुवीमघ!” ऋ० १ । २९ । १ । तुवीमघ कथञ्चन” “स इद्दासं तुवीरवम्” ऋ० १० । ९९ । ६ ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3336,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तुविः, स्त्री, तुम्बी । इति शब्दमाला ॥ (बहु- शब्दार्थः । इति निघण्टुः । ३ । १ ॥ “तवति- र्वृद्ध्यर्थः सौत्रो धातुः । ‘अच इः ।’ उणां ४ । १३८ । इति इः । वृद्धिर्हि बहुः ।” इति तट्टीका ॥ “उरु । तुवि । पुरु । भूरि । शश्वत् । विश्वम् । परीणसा । व्यानशिः । शतम् । सह- स्रम् । सलिलम् । कुविदिति द्वादश बहु- नामानि ॥” इति निघण्टुः । ३ । १ ॥ यथा, ऋग्वेदे । ३ । ३० । “तुविकूर्मिरृधावान् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-640-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें