🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:53:04 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

तूर्य
tūrya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
तूर्य संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. तुरही । सिंघा ।
२. मृदंग (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. तूर्य see अप्-, मित्र- &c.
2. तूर्य n. (m., L.) a musical instrument, Pāṇ.; Mn. vii; MBh. &c. (ifc. f(आ). , KaṭhUp.; Hariv.)
cf. स-.
3. तूर्य mfn. = तुर्˚, 4th, Rājat. ii, 91
तूर्य m. N. of a family, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (452,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तूर्यः, --र्यं [तूर्यते ताड्यते तूर्-यत्] A kind of musical instrument; Ms. 7. 225; Ku. 7. 10. --Comp. --ओघः a band of instruments. --खंडः a sort of tabor.
तूर्यः, --र्यं [तूर्यते ताड्यते तूर्-यत्] A kind of musical instrument; Ms. 7. 225; Ku. 7. 10. --Comp. --ओघः a band of instruments. --खंडः a sort of tabor.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0543-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तूर्य्य न० तुर्य्यते ताड्यते तूर--यत् । वाद्यभेदे “होमावसाने कृततूर्य्यनादः” मत्पु० तुलापुरुषदानविधौ “तत्र भुक्त्वा पुनः किञ्चित्तूर्य्यघोषैः प्रहर्षितः” मनुः । एतत्परस्य मानस्य गिरिनद्या० न णत्वम् तूर्य्यमानम् “सतूर्य्य- मेनां स्नपयाम्बभूवुः” कुमा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3341,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तूर्य्यं, क्ली, (तूर्य्यते ताड्यते इति । तूर् + ण्यत् ।) वाद्यम् । इति हेमचन्द्रः । २ । २८६ ॥ (यथा, महाभारते । १ । ११३ । ४४ । “स तूर्य्यशतशङ्खानां भेरीणाञ्च महास्वनैः । हर्षयन् सर्व्वशः पौरान् विवेश गजसाह्व- यम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-641-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "तूर्य" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें