🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:24:00 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

दंडधार
daṃḍadhāra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
दंडधार १ वि॰ [सं॰ दण्डधार] डंडा रखनेवाला ।
दंडधार २ संज्ञा पुं॰
१. यमराज ।
२. राजा ।
३. एक राजा का नाम जो महाभरात में दुर्योधन की ओर था और अर्जुन से लड़कर मारा गया था ।
४. पांचालर्वंशीय एक यौद्धा जौ पांडवों की ओर से लड़ा था और कर्ण के हाथ से मारा गया था ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दण्ड—धार mfn. = ˚रक, MBh. iii, 1596 (Yama), Kām.; Rājat. iv
a king, L.
Yama, L.
N. of a prince slain by Arjuna (brother of Daṇḍa and identified with the Asura Krodha-vardhana), MBh. i f., viii
of a son of Dhṛtarāṣṭra, i, 2738
pl. N. of a people, R. (G) ii, 88, 7.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (466,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दण्डधार पु० दण्डं धरति धृ--अण् उप० म० । १ यमे २ नृपे [] च मेदि० । ३ लगुडहस्ते त्रि० “क्रोधवर्द्धन इत्येव य- स्त्वन्यः परिकीर्त्तितः । दण्डधार इति ख्यातः स आ- सीन् नृपतिः क्षितौ” भा० आ० ६७ अ० उक्ते ४ नृपभेदे पु० ५ धृतराष्ट्रपुत्रभेदे । “कवची निषङ्गी दण्डी दण्डधारो धनुर्ग्रहः” ६७ अ० धृतराष्ट्रपुत्रकथने ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3433-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दण्डधारः, पुं, (दण्डं धरतीति । धृ + “कर्म्मण्यण् ।” ३ । २ । १ । इत्यण् ।) पृथ्वीनाथः । (यथा, गोः रामायणे । २ । ८८ । ७ । “उदीच्याश्च प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्याश्च केरलाः । दण्डधाराश्च सामुद्रा रत्नान्युपहरन्तु ते ॥”) प्रेताधिपः । इति मेदिनी । रे, २६६ ॥ (सनाम- ख्यातनृपविशेषः । स तु क्रोधवर्द्धनस्यासुर- स्यांशेन जातः । यथा, महाभारते । १ । ६७ । ४७ । “क्रोधवर्द्धन इत्येव यस्त्वन्यः परिकीर्त्तितः । दण्डधार इति ख्यातः सोऽभवन्मनुजेश्वरः ॥” धृतराष्ट्रपुत्त्राणामेकतमः । यथा, तत्रैव धृत- राष्ट्रपुत्त्रनामकथने । १ । ६७ । १०२ । “निषङ्गी कवची पाशी दण्डधारो धनुर्ग्रहः ॥”) [] त्रि, दण्डधरः ॥ (शासकः । यथा, राज- तरङ्गिण्याम् । ४ । १०९ । “दण्डधारे त्वयि क्षाप ! क्षितिमेतां प्रशासति । को वैरस्नेहयोः पारमनासाद्यावसीदति ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-676-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें