🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:54:37 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

दंतुर
daṃtura
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
दंतुर १ वि॰ [सं॰दन्तुर] जिसके दाँत आगे निकले हों । दँतुला । दाँतू ।
२. ऊबड़ खाबड़ । नीचा ऊँचा (को॰) ।
३. खुला हुआ । आवरणरहित (को॰) ।
दंतुर २ संज्ञा पुं॰
१. हाथी ।
२. सूअर ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दन्˚तुर mf(आ, Vop.)n. (Pāṇ. v, 2, 106) having projecting teeth, Kathās. xii, xx, cxxiii; KātyŚr. xx, Sch.
jagged, uneven, Naiṣ. vii, 13 (-ता f. abstr.)
ifc. = ˚रित, Kād.; Hcar. i, 121; ii, 224; Kathās. xviii; Vcar.
ugly, Kād. v, 1047 (-ता f. abstr.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (469,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दंतुर a. [दंत-उरच्] 1 Having long or projecting teeth; शूकरे निहते चैव दंतुरो जायते नरः Tv.; Śi. 6. 54. --2 Jagged, dentated, notched, serrated, uneven (fig. also); अखर्वगर्वस्मितदंतुरेण Vikr. 1. 50. --3 Undulatory. --4 Rising, bristling (as hair). --5 Overspread, covered with; U. 6. 27. --Comp. --छदः the lime tree.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0557-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दन्तुर त्रि० उन्नताः दन्ताः सन्त्यस्य दन्त + उरच् । १ उन्नत- दन्तयुक्ते, उन्नतानते विषमे स्थाने च शब्दार्थचि० । “शूकरे निहते चैव दन्तुरो जायते नरः” शाता० तथा- भवनसाधनं कर्भविशेष उक्तः । “कदाचिद्दन्तुरो मूर्खः कदाचिल्लोमशः सुखी । कदाचित् तुन्दिलो दुःखी कदा- चिच्चञ्चला सतीति” सामुद्रकम् । “अमलमणिशलाका दन्तुराभिः किरीटकोतिभिः” काद० । “करयन्त्रणदन्तु- रान्तरे” नैष० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3467,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दन्तुरः, त्रि, (उन्नता दन्ताः सन्त्यस्येति । “दन्त उन्नत उरच् ।” ५ । २ । १०६ । इति उरच् ।) उन्नतदन्तः । देँतो इति भाषा ॥ “कदाचिद्दन्तुरो मूर्खः कदाचिल्लोमशः सुखी । कदाचित् तुन्दिलो दुःखी कदाचिच्चञ्चलासती ॥” इति सामुद्रकम् ॥ उन्नतानतः । इति मेदिनी । रे, १६६ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-684-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें