🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:37:58 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

दर्शनीय
darśanīya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
दर्शनीय वि॰ [सं॰]
१. देखने योग्य । देखने लायक ।
२. सुंदर । मनोहर ।
३. न्यायालय में न्यायाधीश के समक्ष उपस्थिति योग्य (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दर्शनीय mfn. visible, R. i, v
worthy of being seen, good-looking, beautiful, TS. ii, 7, 9; ŚBr. xiii; ṢaḍvBr.; ChUp.; ŚāṅkhGṛ.; MBh. &c. (superl. -तम, ii; R. iii; BhP. iv)
to be shown, Kathās. lxxi, 20
to be made to appear (before the judge), Mn. viii, 158; Kull.
दर्शनीय m. Asclepias gigantea, Npr.
cf. अ-.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (471,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दर्शनीय pot. p. [दृश्-अनीयर्] 1 To be seen, visible, observable, perceptible. --2 Fit to be seen, goodlooking, handsome, beautiful; अहो दर्शनीयान्यक्षराणि Mu. 1; Pt. 4. 38. --3 To be produced in a court of justice. --Comp. --मानिन् a. conceited, proud, vain.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0577-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दर्शनीय त्रि० दृश--कर्म्मणि अर्हादौ वा अनीयर । १ मनोहरे, २ दर्शनयोग्ये च धरणिः । “दर्शनीयतमो नृणामिदं वच- नमब्रवीत्” भा० स० ७५ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3476,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दर्शनीयः, त्रि, (दृश्यते इति । दृश् + अनीयर् ।) मनोज्ञः । इति धरणिः ॥ (यथा, महाभारते । ११ । १५ । ३० “अङ्गुल्यग्राणि ददृशे देवी पटान्तरेण सा । ततः स कुनखीभूतो दर्शनीयनखो नृपः ॥”) दर्शनयोग्यः । इति व्याकरणम् ॥ (यथा, पञ्च- तन्त्रे । ४ । ४० । “शूरोऽसि कृतविद्योऽसि दर्शनीयोऽसि पुत्त्रक ! । यस्मिन् कुले त्वमुत्पन्नो गजस्तत्र न हन्यते ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-690-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "दर्शनीय" आता है (18)
द्रष्टव्य देखने योग्य । दर्शनीयआलोकनीय दर्शनीय । देखने योग्यदिदृक्षेय दर्शनीय । जो देखने योग्य होविलोक्य देखने योग्य । दर्शनीयअवलोकनीय देखने योग्य । दर्शनीयवीक्षणीय जो देखने योग्य हो । दर्शनीयदिखाऊ † वि॰ देखने योग्य । दर्शनीयदीदनी पु वि॰ देखने योग्य । दर्शनीयवजादार जिसकी बनावट या गठन आदि बहुत अच्छी हो । तरहदार । दर्शनीयदर्सनीय पु वि॰ देखने योग्य । दर्शनीयविक्ष्य देखने योग्य । दर्शनीय । द्दश्यकाबिलेदीद देखने योग्य । दर्शनीयप्रेंक्षणीय देखने के योग्य । दर्शनीयदृश्य जो देखने में आ सके । जिसे देख सकें । दृग्गोचर । जैसे, दृश्य पदार्थविलोकनीय आकर्षक । सुंदरमनियार पु † वि॰मनिहार चूड़ी बनानेवाला चुड़िहारा जो स्त्रियों को चूड़ियाँ पहनाता हैमुनासिब उचित । योग्य । वाजिव । ठोक
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें