🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:11:25 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

देवक
devaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
देवक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. देवता ।
२. एक यदुवंशी राजा जो देवकी के पिता अर्थात् श्री कृष्णचंद्र के नाना थे । इन्हें चार पुत्र और तीन कन्याएँ थीं । सभी कन्याओं का /?/ इन्होंने वसुदेव के साथ कर दिया था । उग्रसेन इनके बड़े भाई थे ।
३. युधिष्ठिर के एक पुत्र का नाम ।
देवक २ वि॰
१. देवतुल्य । वेवसंबंधी । देवसदृश ।
२. कीड़ाशील । खेलाड़ी [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
देवक mf(इका)n. who or what sports or plays, W.
divine, celestial id.
देवक m. (दिव्˚) a god, deity (at the end of an adj. comp.), MBh. ii, 1396 &c. (cf. दैवक)
N. of a man (?), RV. vii, 18, 20; Sāy.
of a Gandharva (at once a prince, son of Āhuka and father of Devakī [below] MBh. i, 4480; v, 80 &c.; Hariv.; Pur.)
of a son of Yudhiṣṭhira and Yaudheyī or Pauravī (cf. ˚विका below), Pur.
familiar N. for देव-दत्तक, Pāṇ. v, 3, 83; Pat.
देवक m. pl. N. of the Śūdras in Krauñca-dvīpa, BhP. v, 20, 22
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (495,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
देवक a. [दिव-ण्वुल्] 1 Sporting, playing. --2 Divine, godlike, celestial. --कः (at the end of comp.) A god, deity.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0579-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
देवक त्रि० दिव--ण्वुल् । १ क्रीडके २ गन्धर्वपतिभेदे ३ श्रीकृ- ष्णस्य मातामहे आहुकपुत्रे नृपभेदे च पु० “यस्त्वासी- द्देवको नाम देवराजसमद्युतिः । स गन्धर्वपतिर्मुख्यः क्षितौ जज्ञे नराधिपः” भा० आ० ६७ अ० तस्यैव देवक- नाम्ना कलाववतारः इत्यर्थः । “आहुकस्य तु काश्यायां द्वौ पुत्रौ सम्बभूवतुः । देवकश्चोग्रसेनश्च देवगर्भसमावुभौ । देवकस्याभवन् पुत्राश्चत्वारस्त्रिदशोपमाः । देववानुपदेवश्च सन्देवो देवरक्षितः । कुमार्यः सप्त चास्यासन् वसुदे- वाय ता ददौ । देवकी शान्तिदेवा च सन्देवा देवर- क्षिता । वृकदेव्युपदेवी च सुनाम्नी चैव सप्तमी” हरिवं० ३८ अ० । ४ तत्कन्यायां स्त्री ङीष् । देवकीशब्दे दृश्यम्
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3675,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
देवकः, पुं, यदुवंशीयराजविशेषः । स श्रीकृष्णस्य मातामहः । इति श्रीभागवतम् ॥ (अयन्तु गन्धर्व्वपतेरंशावतारः । यथा, महाभारते । १ । ६७ । ६९ । “यस्त्वासीद्देवको नाम देवराजसमद्युतिः । स गन्धर्व्वपतिर्मुख्यः क्षितौ जज्ञे नराधिपः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-741-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें