🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:46:06 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

देवदेव
devadeva
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
देवदेव संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. शिव ।
२. ब्रह्मा ।
३. विष्णु ।
४. गणेश ।
५. इंद्र । उ॰—तहँ राजा दशरथ लसैं देवदेव अनुरूप ।— केशव (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
देव—देव m. ‘the god of gods’, N. of Brahmā, MBh. i, 1628
of Rudra-Śiva, 7324
of Viṣṇu-Kṛṣṇa, Bhag. x, 15
of Gaṇeśa, Kathās. xx, 55
du. Brahmā and Śiva, MBh. viii, 4456
pl. the Brāhmans, BhP. iii, 16, 17
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (493,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
देवदेव पु० देवेषु मध्ये दीव्यति दिव--अच् । १ महादेवे “अयाचितारं न हि देवदेवमद्रिः सुतां ग्राहयितुं शशाक” कुमा० २ व्रह्मणि च शब्दरत्ना० देवानां देवः स्वामी ३ विष्णौ । “द्रौपद्याः सङ्कटं ज्ञात्वा देवदेवी [] जगत्पतिः । पार्श्वस्थां रुक्मिणीं त्यक्त्वा केशवः शयने प्रभुः” भा० व० २६२ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3736-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
देवदेवः, पुं, (दीव्यतीति । दिव् + अच् । देवानां देवेषु वा देवः श्रेष्ठत्वात् ।) शिवः । (यथा, महाभारते । १ । १ । १६० । “यदाश्रौषमर्ज्जुनं देवदेवं किरातरूपं त्र्यम्बकं तोष्य युद्धे ॥”) ब्रह्मा । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, देवी- भागवते । १ । ५ । १८ । “स वम्रीं सन्दिदेशाथ देवदेवः सनातनः ॥” “देवदेवो ब्रह्मेति ।” तट्टीका ॥ विष्णुः । यथा, देवीभागवते । १ । ४ । ३५ । “कारणं सर्व्वलोकानां देवदेवं जगद्गुरुम् । वासुदेवं जगन्नाथं तप्यमानं महत्तपः ॥” गणेशः । यथा, कथासरित्सागरे । २० । ५५ । “अस्तीह प्रमदोद्याने तरुमण्डपमध्यगः । दृष्टप्रभावो वरदः देवदेवो विनायकः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-743-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें