🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:37:02 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

दैन
daina
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
दैन १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. दीन होने का भाव । दीनता ।
२. शोक । दुःख । पश्चात्ताप (को॰) ।
३. निम्नता । नीचता (को॰) ।
४. निर्बलता (को॰) ।
दैन २ वि॰ [सं॰] दिन संबंधी ।
दैन ३ संज्ञा स्त्री॰ [हिं॰ देना] दे॰ देय । विशेष—इस शब्द का प्रयोग समास में विशेषणवत् भी होता है जैसे,—सुखदैन = सुख देनेवाला । उ॰—नैन सुखदैन मन मैन मलय लेखिए ।—केशव (शब्द॰) ।
दैन ४ संज्ञा पुं॰ [अ॰] ऋण । कर्ज । उ॰—बंदगी होय उसकी सब पर फर्ज ऐन । खल्क ऊपर ज्यों सर बसर मानिंद दैन ।— दक्खिनी॰, पृ॰ १९३ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. दैन mf(ई)n. (fr. दिन) relating to a day, diurnal, daily, L.
2. दैन n. (fr. दीन) = the next, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (497,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दैन (नी f.), दैनंदिन (नी f.), दैनिक (की f.) a. Diurnal, daily; Bv. 1. 103.
दैनं, --न्यं [दीनस्य भावः ष्यञ्] 1 Poverty, poor and pitiable condition, miserable state; दरिद्राणां दैन्यं G. L. 2; फणिनो दैन्यमाश्रितः Ku. 2. 21; इंदोर्दैन्यं त्वदनुसरणक्लिष्टकांतेर्बिंभर्ति Me. 84. --2 Affliction, sorrow, dejection, grief, low-spiritedness. --3 Feebleness. --4 Meanness.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0581-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दैन न० दीनस्य भावः । १ दीनत्वे दिने भवः अण् । २ दिनभवे त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3756,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दैनं, क्ली, (दीनस्य भावः । अण् ।) दीनता । (दिनस्य दिवसस्य इदम् । दिन + “तस्येदम् ।” ४ । ३ । १२० । इत्यण् ।) दिनसम्बन्धिनि, त्रि ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-750-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें