🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:04:37 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

द्युत्
dyut
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
द्युत् संज्ञा पुं॰ [सं॰] किरण ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. द्युत् mfn. advancing against, (ifc.), ib.
2. द्युत् cl. 1. Ā. द्योतते, AV.; MBh. (also ˚ति) &c. (pf. दिद्युते, p. ˚तान, RV. [cf. Pāṇ. vii, 4, 67], दिद्योत, AV.; ˚द्युतुर्, TS.; aor. अद्युतत् and अदिद्युतत्, Br.; अद्यौत्, RV.; Br., अद्योतिष्ट, Pāṇ. i, 3, 91; iii, 1, 55, Kāś. p. P. द्युतत् Ā. ˚तान or द्युतान, RV.; fut. द्योतिष्यति, Br.; ind.p. द्युतित्वा or द्योत्˚, Pāṇ. i, 2, 26, Kāś.; -द्युत्य, AitBr.) to shine, be bright or brilliant: Caus. द्योतयति (˚ते, Bhaṭṭ.) to make bright, illuminate, irradiate, MBh.; Kāv.; to cause to appear, make clear or manifest, express, mean, ṢaḍvBr.; Lāṭy.; Śaṃk.; Sāh. : Desid. दिद्युतिषते or दिद्योत्˚, Pāṇ. i, 2, 26, Kāś. : Intens. दविद्योत्, 3. pl. ˚द्युतति, RV.; AV.; Br.; देद्युत्यते, Pāṇ. vii, 4, 67, Kāś., to shine, glitter, be bright or brilliant
3. द्युत् f. shining, splendour, ray of light, RV.; MBh. &c. (cf. दन्त-).
3.4. द्युत् Caus. द्योतयति, to break, tear open, AV. iv, 23, 5 (cf. अभिवि-, आ-).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (499,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
द्युत् {c1c} A. (द्योतते, द्युतित or द्योतित; desid. दिद्युतिषते, दिद्योतिषते) To shine, be bright or brilliant, दिद्युते च यथा रविः Bk. 14. 104; 6. 26, 7. 107; 8. 89. --Caus. (द्योतयति-ते) 1 To illuminate, irradiate; Bk. 8. 46; Ku. 6. 4. --2 To make clear, explain, elucidate. --3 To express, mean. --WITH अभि (Caus.) to illuminate; R. 6. 36. --वि to shine, be bright; व्यद्योतिष्ट सभावेद्यामसौ नरशिखित्रयी Śi. 2. 3; 1. 20.
द्युत् m. A ray of light.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0583-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
द्युत्, ऌ ङ दीप्तौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वां- आत्मं-अकं-सेट् ।) ऌ, अद्युतत् । ङ, द्योतते दिद्युते । इति दुर्गादासः ॥
द्युत्, पुं, (द्युत् दीप्तौ + क्विप् ।) किरणः । इति हेमचन्द्रः । २ । १४ ॥ (द्योतमाने, त्रि । यथा, ऋग्वेदे । १० । ९९ । २ । “स हि द्युता विद्युता वेति साम ॥” द्यु ल अभिसर्पणे + क्विप् तुगामश्च । अभिगा- मिनि । यथा, भट्टिः । ५ । ४७ । “हरामि रामसौमित्री मृगो भूत्वा मृगद्युतौ ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-756-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें