🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:37:44 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

द्रा
drā
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. द्रा See द्रै.
2. द्रा cl. 2. P. द्राति (Impv. द्रातु, द्रान्तु, RV.; AV.; pf. दद्रुर्, p. Ā. दद्राण, RV. ; aor. अद्रासीत्; Subj. द्रासत्, ib.), to run, make haste: Caus. द्रापयति (Desid. of Caus. दिद्रापयिषति), ŚBr.; aor. अदिद्रपत्, Siddh. : Intens. दरिद्राति, TS.; 3. pl. दरिद्रति, Hit.; to run hither and thither; to be in need or poor: Desid. of Intens. दिदरिद्रासति and दिदरिद्रिषति, Pāṇ. vi, 1, 14, Vārtt. 2, Pat. [Cf. √ 2. द्रु and द्रम्; Gk. δι-δρά-σκω, δρᾶ-ναι.]
द्रै or द्रा (Dhātup. xxii, 10 and xxiv, 46) cl. 1. P. Ā. द्रायति, ˚ते (cf. नि-) or cl. 2. P. द्राति (pf. -दद्रौ, Naiṣ.; aor. अद्रासीत्, Br.; fut. द्रास्यति, ib.) to sleep. [cf. Gk. ἔδραθον, Lat. dormio].
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (501,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
द्रा {c2c} P. (द्राति, द्राण) 1 To sleep. --2 To run, make haste. --3 To fly, run away. --4 To be ashamed.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0584-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
द्रा स्वप्ने पलायने अदा० अक० अनिट् । द्राति अद्रासीत् । दद्रौ पलायनं बहुलायासेन गतिः तत्र सक० । “मतयो- दस्म दद्रुः” ऋ० १ । ६२ । ११ । द्रापयति “एष वै तं द्रापयति यं दिद्रापयिषति” शत० ब्रा० ९ । १ । १ । २४ । अप + अप- सरणे “अप द्राह्यवीरहः” अथ० ६ । १४ । ३ “माप द्रा- न्त्वरातयः” ६ । १२९ । १ नि + मेध्यानाडीसंयोगरूपनिद्रायाम् अक० । “तदा निद- द्रावुपपल्वलं खगः” नैष० । प्र + प्रकर्षेण पलायने प्रद्राणः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3782,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
द्रा, ल स्वप्ने । पलायने । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (अदां-परं-अकं-अनिट् ।) स्वप्नो निद्रा । निपूर्व्व एव निद्रायामिति रमानाथः । ल, निद्राति निद्रालुः । द्राति चौरः पलायते इत्यर्थः । इति दुर्गादासः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-759-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें