🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:34:06 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

धरणिधर
dharaṇidhara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
धरणिधर संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. पृथ्वी को धारण करनेवाला ।
२. कच्छप ।
३. पर्वत ।
४. विष्णु ।
५. शिव ।
६. शेषनाग ।
७. राजा । (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
धरणि—धर m. ‘earth-bearer’, N. of Viṣṇu or Kṛṣṇa, VP. (cf. पृथु-धरणि-ध्˚)
a mountain, MBh. (cf. ˚णी-ध्˚).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (510,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धरणि(णी)धर पु० धरणिं(णीं) धरति धृ--अच् ६ त० । १ पर्वते २ कच्छपे च राजनि० । ३ विष्णौ हला० गोव- र्द्धनधारित्वात्तस्य तथात्वं “स हि संवर्त्तको वह्निरनिलो धरणीधरः” विष्णुस० । “शेषदिग्गजादिरूपेण धरणीं धरतीति” भा० । “परमर्षिजनभुवनपतिः धरणिधरः श्रुति- विनयविधिः” भा० शा० ३४८ अ० । पर्वते “धरणीधरदुहि- [] तुर्भयादकौ” माघः । ६ शिवे “प्रभवं सर्वभूतानां धारणं धरणीधरम्” भा० आश्व० ८ अ० शिवस्तवे
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3847-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धरणिधरः, पुं, (धरतीति । धृ + अच् । धरण्याः धरः ।) विष्णुः । इति हलायुधः ॥ (कच्छपः । पर्व्वतः । शेषः । इति व्युत्पत्तिलब्धोऽर्थः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-782-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें