🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:07:45 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

धावन
dhāvana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
धावन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. बहुत जल्दी या दौड़कर जाना ।
२. दूत । हरकारा । चिट्ठी या सँदेशा पहुँचानेवाला । उ॰— (क) द्विविद करि कोप हरि पुरी आयो । नृए सुदक्षिणा जरयो जरी वाराणसी धाय धावन जबाहि यह सुनायौ ।— सूर (शब्द॰) । (ख) एहि विधि सोचत भरत मन धावन पहुँचे आइ । गुरु अनुसासन श्रवन सुनि चले गनेस मनाइ ।—तुलसी (शब्द॰) ।
३. धोने या साफ करने का काम ।
४. वह चीज जिससे कोई चीज धोई या साफ की जाय । उ॰— निद्रा हास्य मदर्शत बोलै । तजि रद धावन झूठ न बोलै ।—विश्राम (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. धावन n. running, Suśr.
galloping, Sāh.
attack, assault, Rājat.
2. धावन mfn. See बिल-
धावन n. washing, cleansing, rubbing off or in Suśr.; MBh.; R. (cf. मनःशिला-चन्दन-ध्˚ and मीन-ध्-तोय)
having a garment washed by a man that is not one's kin, Buddh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (516,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
धावनं [धाव्-भावे ल्युट्] 1 Running, galloping. --2 Flowing. --3 Attacking. --4 Cleansing, purifying, rubbing, washing off. --5 Rubbing with anything.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0597-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धावन न० धाव--भावे ल्युट् । १ शीघ्रगमने २ प्रक्षालने च । “सुरसादिहिंतस्तत्र धावने पूरणे तथा” सुश्रुतः । “उच्छिष्टं नेव भुञ्जीयां न कुर्य्यात् पादधावनम्” भा० व० ६५ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3890,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धावनं, क्ली, (धाव + भावे ल्युट् ।) गमनम् । (यथा, राजतरङ्गिण्याम् । १ । ११४ । “ग्रामे ग्रामे स्थितैरश्वैर्धावनं प्रतिषिद्धवान् ॥”) शुद्धिः । इति मेदिनी । ने, ७९ ॥ (यथा, सुश्रुते चिकित्सितस्थाने । २२ । “पटोलत्रिफलानिम्बकषायाश्चात्र धावने ॥” “पाकं गते व्रणे वापि गम्भीरे सरुजेऽथवा । सरन्ध्रे शोधनं कार्य्यं धावनन्तु भिषग्वरैः ॥” इति हारीते चिकित्सितस्थाने ३५ अध्यायः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-797-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "धावन" आता है (4)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें