🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:46:39 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

धृष्टि
dhṛṣṭi
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
धृष्टि १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. हिरण्याक्ष का एक पुत्र ।
२. दशरथ के एक मंत्री का नाम ।
३. एक यज्ञपात्र ।
धृष्टि २ वि॰ द्दढ़ । साहसी [को॰] ।
धृष्टि ३ संज्ञा स्त्री॰ द्दढ़ता । साहस [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
धृष्टि mfn. bold, VS. i, 17 (Mahīdh.)
धृष्टि f. boldness, ŚāṅkhŚr.
धृष्टि m. a pair of tongs, TĀr.; KātyŚr.
N. of a son of Hiraṇya-kasipu, BhP.
of a minister of King Daśa-ratha, R.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (520,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
धृष्टि a. Ved. Bold. --m. A pair of tongs. --f. Boldness, bravery.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0601-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धृष्टि पु० धृष--क्तिच् । हिरण्यकशियोर्ज्येष्ठस्य हिरण्या- क्षासुरस्य पुत्रभेदे “हिरण्यकशिपुर्भ्रातुः संपरेतस्य दुःखितः । कृत्वा कटोदकादीनि भ्रातृपुत्रानसान्त्वयत् । शकुनिं शंवरं धृष्टिं भूतसन्तापनं वृकम्” भा० ७ । २ । १६ २ प्रगल्भे त्रि० । “धृष्टिरसि” यजु० १ । १७ “हे उपवेष! त्वं [] धृष्टिरसि प्रगल्भोऽसि । तीव्राङ्गाराणामितस्ततश्चालन प्रापकत्वादस्य प्रागल्भ्यम्” वेददी० ३ यज्ञिये उपवेषरूपे पात्र- भेदे पु० उपवेषशब्दे १६३० पृष्ठे दृश्यम् । यज्ञपात्रोपक्रमे “धृष्टी शतमाने” कात्या० श्रौ० २६ । २ । १० “धृष्टी उप- वेषौ औदम्बरौ तत्र एकं रजतशतमानं द्वितीयं सुवर्ण- शतमानमिति” कर्कः “धृष्टिरसीमुपवेषमादाय” कात्या० श्रौ० २ । ४ । २६ “पलाशशाखायाः मूलदेशे च्छिन्नः काष्ठभाग उपवेषः” कर्कः । पलाशशाखाया इति यज्ञविशेषे “सामान्यतस्तु औदम्बर इति पूर्वापरमीमांसा । धृष्टि- रसीति मन्त्रेणोपादीयमानत्वात् उपवेषस्य धृष्टित्वमि- त्याशयेन “धृष्टी शतमाने” इत्युक्तम् । “धृष्टिभ्यां भष्मना परिकीर्य्याङ्गारैश्च” कात्या० श्रौ० २६ । ३ । ९
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3908-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें