🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:54:08 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

ध्वंसन
dhvaṃsana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ध्वंसन संज्ञा पुं॰ [सं॰] [वि॰ ध्वंसनीय , ध्वंसित, ध्वस्त]
१. नाश करने की क्रिया ।
२. नाश होने का भाव । क्षप । विनाश । तबाही ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ध्वंसन mfn. = ˚सक, MBh. (cf. दक्षाध्वर-)
spluttering, Nir. ii, 9
ध्वंसन n. destruction, ruin, R.; BhP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (522,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ध्वंसन a. [ध्वंस्-णिच् ल्यु] 1 Destroying, ruining. --2 Scattering, dispersing. --3 Sprinkling, covering. --नं 1 Perishing, dying. --2 Loss, destruction. --3 Falling. --4 Going.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0603-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ध्वंसन न० ध्वन्स--भावे ल्युट् । १ नाशे ध्वन्स--णिच्--ल्यु । २ ध्वंसकारके त्रि० “माहेन्द्रमिव शत्रूणां ध्वंसनं शरवृ- ष्टिभिः” भा० उ० १५६ भावे ल्युट् । ३ ध्वंसकरणे “कंसध्वंसनधूमकेतुरवतु त्वां देवकीनन्दनः” गीतगो० । ध्वन्स--भावे ल्युट् । ४ भ्रंसे ५ अधःपतने च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3919,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ध्वंसनं, क्ली, (ध्वंस + भावे ल्युट् ।) ध्वंसः । (यथा, भागवते । ५ । १ । २३ । “इति ह वाव स जगतीपतिरीश्वरेच्छयाधिनि- वेशितकर्म्माधिकारोऽखिलजगद्बन्धध्वंसनापरानु- भावस्य भगवतः इति ॥”) गमनम् । अधःपत- नम् । इति ध्वन्सधातोर्भावेऽनट्प्रत्ययः ॥ (ध्वंसय- तीति । ध्वंस + णिच् + ल्युः । ध्वंसके, त्रि । यथा, महाभारते । ५ । १५६ । ३ । “प्रजापतिमिवौदार्य्ये तेजसा भास्करोपमम् । महेन्द्रमिव शत्रूणां ध्वंसनं शरवृष्टिभिः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-810-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "ध्वंसन" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें