🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:15:13 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

नंदिघोष
naṃdighoṣa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
नंदिघोष संज्ञा पुं॰ [सं॰ नन्दिघोष]
१. अर्जुन के रख का नाम जिसे उन्हें अग्निदेव ने प्रसन्न होकर दिया था । उ॰—सप्तपुत्र गांडिव धनु लीन्हों । नंदिघोष रथ हुतभुक दीन्हों ।— सबल (शब्द॰) ।
२. बंदीजनों की घोषणा ।
३. किसी प्रकार की शुभ या मंगल घोषणा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नन्दि—घोष m. cry or music of joy, (esp.) the proclamation of a panegyrist or herald, MBh.; R.
Arjuna's chariot, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (527,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
नन्दिघोष पु० नन्दिः हर्षजनको घोषोऽस्य । १ अर्जुनरथे कर्म० । २ आनन्दयुक्तघोषे च मेदि० । बहु० । ३ हर्षजनक- घोषयुक्तमात्रे त्रि० । “अष्टादशे यो दिवसे प्राश्नी- यादेकभोजनम् । सदा द्वादश मासान् वै सप्त लोकान् स पश्यति । रथैः स नन्दिघोषैश्च पृष्ठतः सोऽनुगम्यते” भा० अनु० १०७ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3961,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
नन्दिघोषः, पुं, (नन्दिरानन्दजनको घोषो यस्य ।) अर्ज्जुनस्य रथघोषः । वन्दिजनघोषः । इति मेदिनी । षे, ५३ ॥ मङ्गलघोषणा च ॥ (हर्ष- घोषयुक्ते, त्रि । यथा, महाभारते । १३ । १०७ । १०५ -- १०८ । “पञ्चविंशे तु दिवसे यः प्राशेदेकभोजनम् । सदा द्वादशमासांस्तु पुस्कलं यानमारुहेत् ॥ सिंहव्याघ्रप्रयुक्तैस्तु मेघनिश्वननादितैः । स रथैर्नन्दिघोषैश्च पृष्ठतोऽह्यनुगम्यते ॥ देवकन्यासमारूढैः काञ्चनैर्व्विमलैः शुभैः । विमानमुत्तमं दिव्यमास्थाय सुमनोहरम् ॥ तत्र कल्पसहस्रं वै वसते स्त्रीशतावृते । सुधारसञ्चोपजीवन्नमृतोपममुत्तमम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-824-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬