🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:01:15 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

नवरंग
navaraṃga
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
नवरंग वि॰ [सं॰ नव + हिं॰ रंग]
१. सुंदर । रूपवान । नई छटावाला । उ॰—सूरदास युगभरि बीतत छिनु । हरि नवरंग कुरंग पीव बिनु ।—सूर (शब्द॰) ।
२. नए ढंग का । नवेला । नई शोभायुक्त । उ॰—आज बनी नवरंग किसोरी ।—सूर (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नव—रङ्ग See under 4. नव.
नव—रङ्ग n. a gift to 5 and acceptance by 4 persons of the best Kāyastha families, L.
a kind of garment (also -क), L. (fr. 1. नव?)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (531,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
नवरङ्गं, क्ली, (नव रङ्गा यस्मात् ।) कायस्थ- मुख्यकुलीनानां पञ्चदानचतुर्ग्रहणात्मककुल- विशेषः । तद्यथा, -- “समाने प्रथमं दानं द्बितीयञ्च कनिष्ठके । षड्भ्रातरि तृतीयञ्च मध्यश्रेष्ठे चतुर्थकम् ॥ तेओजे पञ्चमं दानं कुर्य्यादेतद्विधानतः । ग्रहणं जन्मनि समे कनिष्ठे च द्बितीयकम् ॥ तृतीयं जन्ममध्यांशे तेओजेऽपि चतुर्थकम् । नवरङ्गमिति प्रोक्तं मुख्यानां हि महागुणम् ॥” इति कुलाचार्य्यकारिका ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-839-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें