🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:31:53 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

निकार
nikāra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
अपकार/अपमान (3.2.15) विप्रकार
अनाज ऊपर उछालना (ओसाना/ढेर लगाना) (3.2.36) उत्कार
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
निकार १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. पराभव । हार ।
२. अपकार ।
३. अपमान । अवमानना । मानहानि ।
४. तिरस्कार ।
५. अनाज ओसाना (को॰) ।
६. वध करना । मारण । हिंसन (को॰) ।
७. दुष्टता । बदमाशी (को॰) ।
८. विरोध । द्वेष (को॰) ।
९. उत्थापन । उठाना (को॰) ।
निकार २ संज्ञा पुं॰ [हिं॰ निकारना]
१. निकलने का काम । निष्कसन ।
२. निकलने का द्वार । निकास ।
३. ईख का रस पकाने का कड़ाहा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
निकार m. (L.) piling up or winnowing corn
tossing or lifting up.
1. and 2. नि-कार , ˚रण, &c. See under नि-कर and नि-कृ.
नि-˚कार m. bringing down, humiliation, wrong, offence, injury, MBh.; Kāv. &c.
wickedness, malice, W.
opposition, contradiction, W.
= next, Gal.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (544,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
निकार &c. See under निकृ.
निकारः 1 Winnowing corn. --2 Lifting up. --3 Killing, slaughter. --4 Humiliation, subjugation. --5 Insult, injury, wrong, offence; तीर्णो निकारार्णवः Ve. 6. 43; Mv. 3. 41; 5. 14; 7. 8; Ki. 1. 43; 3. 44. --6 Abuse, reproach, disrespect. --7 Wickedness, malice. --8 Opposition, contradiction1. [1] Correction submitted by user ekalavya01 on 20190706. note: English word misspelled in text.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0618-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निकार पु० नि + कृ--कॄ--वा भावे घञ् । १ मारणे २ परिभवे अमरः “राक्षां निकारे सहसा प्रवृत्तः” भा० आ० १८९ अ० । “निकारोऽग्रे पश्चाद्धनमहह भोस्तद्धि निध- नम्” शान्ति० श० ३ भर्त्सने च ४ धान्यादेरूर्द्धक्षेप्रणे अमरः । ४ खलीकारे शब्दमा० ।
नी(नि)कार पु० नि + कृ--भावे घञ् वा दीर्घः । १ न्यक्कारे २ अवहेलने शब्दार्थचि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4056,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निकारः, पुं, (नि + कृ + घञ् ।) विप्रकारः । अपकारः । उत्कारः । धान्यस्योर्द्ध्वक्षेपणम् । इत्यमरभरतौ ॥ खलीकारः । इति स्वामी ॥ धिक्कारः । इति शब्दमाला ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-876-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें