🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:40:12 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

निगद
nigada
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
निगद संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. भाषण । कथन ।
२. ऊँचे स्वर से किया हुआ जप ।
३. मंत्र जो ऊंचे स्वर से जपा जाय (को॰) ।
४. बिना अर्थ जाने रटना (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नि-˚गद m. reciting, audible recitation, a prayer or sacrificial formula recited aloud, Br.; ŚrS. &c.
mention, mentioning, Bādar.
speech, discourse, W.
N. of wk.
नि-˚गद m. n. a partic. potion, Car.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (545,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
निगदः, निगादः 1 Recitation, audible recitation of prayers. --2 A prayer repeated aloud. --3 Speech, discourse. --4 Learning anything without knowing the meaning; यदधीतमविज्ञातं निगदेनैव शब्द्यते Nir. --5 Mention, mentioning; इति निगदेनैव व्याख्यातम्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0619-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निगद पु० नि + गद--अच् । १ भाषणे २ शब्दमात्रे च अमरः । “यद्गृहीतमविज्ञातं निगदेनैव शब्द्यते” ऋ० भाष्यधृत- मन्त्रः । “निगदस्तु जनैर्वेद्यः” आगमोक्ते ३ जपे च । कर्मणि घञ् । उच्चैर्जप्ये ४ मन्त्रे च “य एवात्र मन्त्रो यो निगदः” शत० व्रा० ११ । २ । १६ ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4058,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निगदः, पुं, (नि + गद भाषे + “नौ गदनदपठ- स्वनः ।” ३ । ३ । ६४ । इति अप् ।) भाष- णम् । कथनम् । तत्पर्य्यायः । निगादः २ । इत्यमरः । ३ । २ । १२ ॥ (यथा, भागवते । ५ । ३ । १६ । “इति निगदेनाभिष्टूयमानो भगवाननिमिष- र्षभो वर्षधवाभिवादिताभिवन्दितचरणः सदय- मिदमाह ॥”) उच्चैर्ज्जपः । यथा । निगदस्तु जनैर्वेद्य इत्यागमः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-877-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें