🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:21:12 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

निवेष्य
niveṣya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
निवेष्य संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. व्याप्ति ।
२. बरफ का पानी ।
३. जल- स्तंभ ।
४. धवल तुषार । हिमसीकर (को॰) ।
५. आवर्त । भँवर (को॰) ।
६. वातचक्र । बवंडर (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नि-˚वेष्य m. a whirlpool, a water-spout, ŚBr.
a whirlwind or any similar phenomenon, VS.
hoarfrost, Mahīdh.
नि-˚वेष्य᳙ mfn. whirling, belonging to a whirlpool or eddy, VS.; KātyŚr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (560,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
निवेष्य a. Whirling. --ष्यः 1 An [] eddy, a whirlpool. --2 A whirlwind or a similar phenomenon. --3 Hoarfrost. --ष्यं Extent (व्याप्ति).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0638-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निवेष्य न० नि + विष--भावे ण्यत् । १ व्याप्तौ । कर्मणि ण्यत् । २ व्याप्ये त्रि० बा० कर्त्तरि ण्यत् । ३ व्यापके देवभेदे पु० “निवेष्यं (देवभेदम्) मूर्द्धा” यजु० २५ । २ । ४ आवर्त्ते ५ नीहारजले पु० “अथ निवेष्यं गृह्णाति” शत० ब्रा० ५ । ३ । ४ । ११ “निवेष्य आवर्त्तः” भा० निवेष्ये भवः यत् । ६ तत्र भवे त्रि० । ७ तत्र भवे सद्रे पु० “हृदय्याय च निवेष्याय च” यजु० १६४४ “निवेष्य आवर्त्तः नीहारजलं वा तत्र भवो निवेष्यः” वेददी० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4109,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें