🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:59:32 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

नीचग
nīcaga
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
नीचग १ वि॰ [सं॰] [वि॰ स्त्री॰ नीचगा]
१. नीचे जानेवाला ।
२. पामर । ओछा ।
नीचग २ सज्ञा पुं॰ पानी ।
२. फलित ज्योतिष के अनुसार वह ग्रह जो अपने उच्च स्थान से सातवें पड़ा हो ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नीच—ग mfn. going low, descending (as a river), Hit.
belonging to a low man, ib.
= -गत, Var.
नीच—ग n. water.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (565,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
नीचग त्रि० नीचं निम्नं गच्छति गम--ड । १ निम्नगामिनि २ जले च । ३ नीचवर्णगामिन्यां स्त्रियां स्त्री “नीचगामङ्गनां प्राप्य चन्दनैर्मण्डलं लिखेत्” तन्त्रम् । ३ स्वस्वोच्चस्थानात् सप्तसं स्थानं नीचं तत्स्थानस्थिते ग्रहे “तत्सप्तमं भवेन्नीचम्” ज्यो० ति० । “सुनीचगेऽस्तऽगेऽपि वा वृथाफलं प्रकीर्त्तितम्” नील० ता० । उच्चशब्दे दृश्यम् । ४ निम्न- गायां नद्यां स्त्री “सङ्गमयति विद्यैव नीचगाऽपि नरं सरित् । समुद्रमिव दुर्द्धर्षं नृपं भाग्यं यतः पृथक्” सिता० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4125,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
नीचगं, क्ली, (नीचं निम्नदेशं गच्छतीति । गम + डः ।) जलम् । इति कोषान्तरम् ॥ पामरे, त्रि ॥ [] यथा, भूतडामरतन्त्रे । “नीचगामङ्गनां प्राप्य चन्दनैर्मण्डलं लिखेत् ॥” (निम्नगे च । यथा, बृहत्संहितायाम् । १९ । २२ । “अणुरपटुमयूखो नीचगोऽन्यैर्जितो वा न सकलफलदाता पुष्टिदोऽतोऽन्यथा यः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-909-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें