🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:48:42 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पटह
paṭaha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
युद्ध का नगाड़ा (2.8.108) आडम्बर
ढोल (1.7.7) आनक
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पटह संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. दुंदुभी । नगाड़ा । डंका । आडंबर ।
२. बडा़ ढोल ।
३. समारंभ । किसी कार्य को आरंभ करना (को॰) ।
४. हिंसन । नुकसान पहुँचाना (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पटह m. (rarely n. or f(ई). ) a kettledrum, a war-drum, drum, tabor (acc. with √ दा, or Caus. of √ दा or √ भ्रम्, to proclaim anything by the sound of a drum), MBh.; Kāv. &c.
पटह m. beginning, L.
hurting, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (579,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पटहः 1 A kettle-drum, a wardrum, drum, tabor; कुर्वन् संध्याबलिपटहतां शूलिनः श्लाघनीयां Me. 34; पट्पटहध्वनिभिर्विनीतनिद्रः R. 9. 71. --2 Beginning, undertaking. --3 Injuring, killing. --Comp. --घोषकः a crier (who beats a drum and then makes the proclamation). --भ्रमणं going about with a drum to call people together.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0659-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पटह पु० षु० अर्द्धर्चा० । पटेन हन्यते हन--ड, पट इत्येवं शब्दं जहाति वा हा--वा ड । १ डक्कायाद्ये अमरः २ समारम्भे पु० पट--बा० अह । ३ हिंसने शब्दरत्ना०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4200,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पटहं, क्ली, पुं, (पटेन हन्यते इति । पट + हन् + ड ।) पटत्शब्दं जहाति पटहः डः निपा- तनात् तलोपः । इति भरतः ॥ आनकवाद्यम् । इत्यमरः । १ । ७ । ६ ॥
पटहः, पुं, (पट इत्यष्फुटं शब्दं जहाति त्यज- तीति । पट + हा + ड ।) पाटयति गमयति योधान् युद्धाय उत्साहवर्द्धकत्वात् पट गतौ नाम्नीति अहः । इति भरतः ॥ युद्धे वाद्यमान- ढक्का । तत्पर्य्यायः । आडम्बरः २ । इत्यमरः । २ । ८ । १०८ ॥ समारम्भः । हिंसनम् । इति शब्दरत्नावली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-018-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें