🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:26:38 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पद्मक
padmaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
(मुख पर) बिन्दुओं का समूह (2.8.39)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पद्मक संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. पदम या पदमकाठ नाम का पेड़ ।
२. सेना का पद्मव्यूह ।
३. सफेद कोढ़ ।
४. कुट नाम क्री ओषधि
५. हाथी की सूँड़ पर के चित्र विचित्र दाग (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पद्मक m. n. red spots on the skin of an elephant, L.
the wood of Cerasus Puddum, MBh. &c.
पद्मक m. an army arrayed in the form of a lotus-flower, MBh.
a species of tree, R. (B.)
N. of a partic. constellation, Hcat.
of sev. men, Rājat.
पद्मक n. a partic. posture in sitting, Vedāntas.
Costus Speciosus or Arabicus, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (585,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पद्मकं 1 An army arrayed in the form of a lotus-flower. --2 The coloured spots on the trunk and face of an elephant. --3 A particular posture in sitting.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0665-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पद्मक न० पद्ममिव कायति कै--क । १ गजमुखादिस्थे पुष्पा- कारे विन्दुसमूहे अमरः । २ पद्मकाष्ठे मेदि० । ३ कुष्ठो- षधौ राजनि० स्वार्थे क । ४ पद्मशब्दार्थ च पद्मकाष्ठ- गुणाः भावप्र० उक्ता यथा “पद्मकं तुवरं तिक्तं शीतलं बातलं लघु । वीसर्पदाहविस्फोटकुष्ठश्लेष्मास्रपित्तहृत् । गर्भसंस्थपिनं रुच्यं वमिब्रणवृषाप्रणुत्”
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4225,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पद्मकं, क्ली, (पद्ममिव कायतीति । पद्म + कै + कः । पद्मप्रतिकृतिरक्तवर्णत्वात् तथात्वम् ।) बिन्दुजालम् । गजस्य मुखादिस्थो बिन्दुसमूहः । इत्यमरभरतौ ॥ (यथा, कुमारे । १ । ७ श्लोक- टीकायां मल्लिनाथः । “अतएव कुञ्जरस्य ये बिन्दवः काये वयोविशेषभाविनः पद्मकाख्याः ।) पद्मकाष्ठम् । इति मेदिनीधरण्यौ ॥ (यथा, गारुडे १९८ अध्याये । “कर्पूरकः पद्मकञ्च एतैस्तैलं प्रसाधितम् । प्रस्वेदमलदौर्गन्ध्यकण्डुकुष्ठहरं परम् ॥” अस्य गुणा यथा, भावप्रकाशे । “पद्मकं तुवरं तिक्तं शीतलं वातलं लघु । विसर्पदाहविस्फोटकुष्ठश्लेष्मास्रपित्तहृत् । गर्भसंस्थापनं रुच्यं वमिव्रणतृषाप्रणत् ॥”) कुष्ठम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-041-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पद्मक" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें