🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:40:11 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

परिकर्म
parikarma
🟠 शब्दसागर🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
शरीर को सँवारना (2.6.122) अंगसंस्कार
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
परिकर्म संज्ञा पुं॰ [सं॰ परिकर्मन्]
१. देह में चंदन, केसर, उबटन आदि लगाना । शरीरसंस्कार ।
२. पैर में महावर आदि रचना (को॰) ।
३. गणित के आठ अंग या विभाग (को॰) ।
४. पूजन । अर्चन (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
परिकर्म्म, [न्] क्ली, (परिक्रियते इति । परि + कृ + मनिन् ।) कुङ्कुमादिना शरीरशोभाधान- रूपसंस्कारः । इति भरतः ॥ स्नानोद्वर्त्तनादि । इति स्वामी ॥ शरीरसंस्कारमात्रम् । इत्यन्ये ॥ तत्पर्य्यायः । अङ्गसंस्कारः २ । इत्यमरः । २ । ६ । १२१ ॥ प्रतिकर्म्म ३ । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा कुमारे । ४ । १९ । “विबुधैरसि यस्य दारुणैः असमाप्ते परिकर्म्मणि स्मृतः । तमिमं कुरु दक्षिणेतरं चरणं निर्म्मितरागमेहि मे ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-057-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें