🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:25:56 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

परिमल
parimala
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
मसलने (रगड़ने) से उत्पन्न मनोहर गन्ध 'परिमल' कहलाती है (1.5.11)
(केसर आदि का) मलना/सुगन्ध (3.2.13) विमर्दन
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
परिमल संज्ञा पुं॰ [सं॰] [वि॰ परिमलित ]
१. सुवास । उत्तम गंध । खुशबू । उ॰—परिमल अग्र गुलाब की झरि हंस सो सुख पावहीं ।—दरिया॰ बानी, पृ॰ ७ ।
२. वह सुगँध जो कुमकुम आदि सुगंधित पदार्थों के मले जाने से उत्पन्न हो ।
३. मलने का कार्य । मलना । उबटना ।
४. कुमकुम आदि का मलना या उबटना ।
५. मैथुन । सहवास । संभोग ।
६. दाग । धब्बा । चिह्न ।
७. पंडितों का समुदाय ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
परि-मल m. (Prākṛ. fr. √ मृद्?) fragrance, or a fragrant substance, perfume (esp. arising from the trituration of fragrant substances), Kāv.; Pañc. &c.
copulation, connubial pleasure, Kir. (see below)
a meeting of learned men, L.
soil, stain, dirt, L.
N. of a poet (also called Padmagupta), Cat.
N. of sev. wks. and Comms.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (598,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
परिमलः 1 Fragrance, perfume, scent; परिमलो गीर्वाणचेतोहरः Bv. 1. 63, 66, 70, 71; Me. 25. --2 Pounding or trituration of fragrant substances. --3 A fragrant substance. --4 Copulation; अथ परिमलजामवाप्य लक्ष्मीं Ki. 10. 1. --5 A meeting of learned men. --6 A stain, spot.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0678-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
परिमल पु० परि + मल--अच् । १ कुङ्कुमचन्दनादिमर्दने मर्द- नोद्भूते २ सुगन्धौ अमरः । ३ परितः सम्बन्धे च “सतां परिमप्रोद्भूतबद्धोत्सबः” इत्युदयनः ४ पण्डितसमूहे शब्दर०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4250,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
परिमलः, पुं, (परिमलते सुगन्धिपार्थिवकणां धरतीति । मल ङ् धारणे + अच् । “क्षितावेव गन्धः ।” इति न्यायादस्य तथात्वम् ।) विमर्द्दनम् । कुङ्कमादिमर्द्दनम् । विमद्दत्थिजनमनोहरगन्धः । सुरतादिविमद्वंत्थिविलेपनकुङ्कमादिगन्धः । इत्य- [] मरभरतौ ॥ सुरभिमाल्यगन्धादिधारणेनोत्पन्नो हृद्यो गन्धः । इति स्वामी ॥ (यथा, कलावि- लासे । १ । ५ । “रतिलुलितललितललनाक्लमजललववाहिनो मुहुर्यत्र । श्लथकेशकुसुमपरिमलवासितदेहा वहन्त्य- निलाः ॥”) तत्पर्य्यायः । आमोदः २ गन्धः ३ सौरभ्यम् ४ सौरभम् ५ । इति राजनिर्घण्टः ॥ पण्डित- समूहः । इति शब्दरत्नावली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-062-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें