🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:17:23 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

परिवेदन
parivedana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
परिवेदन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. पूरा ज्ञान । सम्यक् ज्ञान । परिज्ञान ।
२. विचरण ।
३. लाभ । प्राप्ति ।
४. विद्यमानता । मौजूदगी ।
५. वादविवाद बहस ।
६. भारी दु:ख या कष्ट ।
७. बड़े भाई के पहले छोटे भाई का व्याह होना ।
८. अग्निहात्र के लिये अग्नि की स्थापना । अग्न्याधान ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
परि-वेदन n. id., ib. (v.l. पद-व्˚).
परि-वेदन n. the marrying of a younger brother before the elder, Mn.; Yājñ. &c.
gain, acquisition, W.
discussion, ib.
परि-वेदन, ˚दित, w.r. for परि-देवन, ˚वित (see परि-दिव्).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (600,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
परिवेदनं 1 The marriage of a younger brother before the elder. --2 Marriage in general. --3 Complete or accurate knowledge. --4 Gain, acquisition. --5 Maintaining the household fire (अग्न्याधान); Ms. 11. 61. --6 Pervasion on all sides, universal pervasion or existence. --7 Discussion. --8 Misery, pain --ना 1 Shrewdness, wit. --2 Prudence, foresight.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0681-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
परिवेदन न० परि + विद--लाभे स्थुट् । अदृतदाराग्न्या- धाने ज्येष्ठे कनिष्ठस्य पूर्वं १ विवात्ते २ श्रग्न्याधाने च परिवेचृशब्दे दृश्यम् । विद--ज्ञाने विद--सत्तायां भावे [] ल्युट् । ३ सर्वतो ज्ञाने ४ सर्वतो वृत्तौ सर्वत्र स्थितौ च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4256-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
परिवेदनं, क्ली, (परि + विद् + ल्युट् ।) विवाहः । अग्न्याध्यानम् । यथा, -- “क्लीवे देशान्तरगते पतिते भिक्षुकेऽपि वा । योगशास्त्राभियुक्ते च न दोषः परिवेदने ॥” इत्युद्वाहतत्त्वे शातातपः ॥ सर्व्वतोभावेन ज्ञानम् । (यथा, महाभारते । १४ । १६ । १२ । “स हि धर्म्मः सुपर्य्याप्तो ब्रह्मणः परिवेदने । न शक्यं तन्मया भूयस्तथा वक्तुमशेषतः ॥”) सर्व्वतोभावेन विचारणम् । सर्व्वतोभावेन विद्य- मानत्वम् । सर्व्वतोभावेन लाभः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-064-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬