🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:14:50 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पर्शु
parśu
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पर्शु संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. फरसा । परशु ।
२. पसली । पाँजर ।
३. अस्त्र । हथियार [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. पर्शु m. a rib, AV.; TS.; Br. [cf. Zd. pereśu]; a curved knife, sickle, AV.; Kauś.
पर्शु [cf. Lat. falx; Gk. ϕάλκης]
N. of a man, RV. viii, 6, 46
pl. N. of a warrior-tribe, Pāṇ. v, 3, 117 (cf. पारशव)
पर्शु f. the supporting or side wall of a well, Nir. iv, 6
N. of a woman, RV. x, 86, 23.
2. पर्शु m. (cf. परशु and Uṇ. i, 34, Sch.) an axe, hatchet, Hariv.; R.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (609,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पर्शुः 1 An axe, a hatchet; cf परशु. --2 A weapon in general --3 A rib. --4 Ved. A curved knife. --Comp. --पाणिः {1} an epithet of Gaṇeśa. {2} of Paraśurāma.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0687-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पर्शु पु० “स्पृशेः श्वण्शुनौ पृ च” उणा० स्पृश--शुन् धातोः पु० आदेशः । १ आयुधे २ परश्वधे हेमच० । ३ आयुध- जीविसंघभेदे ततः पर्श्वा० स्वार्थे अण् । पार्श्व तत्रार्थे ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4270,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पर्शुः, पुं, (परं शत्रुं शृणातीति । शृगि हिंसे + “आङ् परयोः खनिशृभ्यां डिच्च ।” उणां । [] १ । ३४ । इति कुः स च डित् । पुषोदरादि- त्वात् दलोपः । यद्वा, स्पृशति शत्रूनिति । स्पृश संस्पर्शे + “स्पृशेः श्वण् शुनौ पृ च ।” उणां ५ । २७ । इति शुन् धातोश्च पृ-आदेशः ।) परशुः । इति हेमचन्द्रः । ३ । ४५० ॥ (यथा, रामायणे । ३ । २८ । २४ । “भिन्दिपालान् सुतीक्ष्णाग्रान् पाषाणांश्च महोपलान् । प्रासान् पाशांस्तथा पर्शून् कुन्तांश्च कुणपां- स्तथा ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-078-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें