🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:04:48 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पांडुर
pāṃḍura
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पांडुर १ वि॰ [सं॰ पाण्डुर]
१. पीला । जर्द ।
२. सफेद । श्वेत ।
पांडुर २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. वह जो पीला हो ।
२. वह जो सफेद हो ।
३. धौ का पेड़ ।
४. सफेद ज्वार ।
५. कबूतर ।
६. बगला ।
७. सफेद खड़िया ।
८. कामला रोग ।
९. सफेद कोढ़ ।
१०. कार्तिकेय के एक गण का नाम ।
११. पांडु वर्ण या रंग ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पाण्डुर mf(आ)n. whitish, white, pale, yellow, R.; Var.; Suśr. &c.
पाण्डुर m. a form of jaundice, L.
Anogeissus Latifolia, L.
an Andropogon with white flowers, L.
N. of one of the attendants of Skanda, MBh.
पाण्डुर n. the white leprosy, vitiligo, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (616,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पांडुर a. [पांडुवर्णोऽस्यास्ति र] Whitish, pale-white, yellowish-white, pale; छविः पांडुरा Ś. 3. 10; R. 14. 26; Ku. 3. 33. --रं The white leprosy. --Comp. --इक्षुः a species of sugar-cane.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0692-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पाण्डुर पु० पाण्डुर्वर्णोऽस्यास्ति र । १ श्वेतपीतमिश्रिते वर्णे अमरः २ तद्वति त्रि० । पडि--उर पृषो० वृद्धिः । ३ श्वेत- वर्णे ४ तद्वति च हला० । ५ कामलाख्ये रोगे ६ श्वित्र- रोगे न० शब्दरत्ना० । ७ माषपर्ण्यां स्त्री टाप् राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4296,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पांडुर" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें