🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:05:00 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पाथेय
pātheya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पाथेय संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. वह भोजन जो पथिक अपने साथ मार्ग में खाने के लिये बाँधकर ले जाता है । रास्ते का क्लेवा ।
२. वह द्रव्य जो पथिक राहखर्च के लिये ले जाता है । संबल । राहखर्च ।
३. कन्या राशि ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पाथेय n. (fr. पथिन्) provender or provisions &c. for a journey, viaticum, MBh.; Kāv. &c.
= पाथोन, Jyot.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (617,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पाथेयं [पथि तद्व्यवहारे वा साधु ढञ्] 1 Provender or provisions for a journey, viaticum; जग्राह पाथेयमिवेंद्रसूनुः Ki. 3. 37; बिसकिसलयच्छेदपाथेयवंतः Me. 11; V. 4. 15. --2 The sign virgo of the zodiac.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0693-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पाथेय त्रि० पथि तद्व्यवहारे साधु ढञ् । १ मार्गेषु आहारोप- योगिद्रव्ये २ कन्याराशौ दीपिका कौर्पशब्दे २२७८ पृ० दृश्यम् । ३ देशभेदे । ततो भवेऽर्थे धूमा० वुञ् । पाथेयक यत्र भवे त्रि०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4302,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पाथेयं, क्ली, (पथि साधुरिति । “पथ्यतिथिवसति स्वपतेर्ढञ् ।” ४ । ४ । १०४ । इति ढञ् ।) पथि व्ययितव्यद्रव्यम् । इति हेमचन्द्रः ॥ पथ- खरच इति भाषा ॥ तत्पर्य्यायः । शम्बलम् २ । इत्यमरः ॥ सम्बलम् ३ । इति भरतः ॥ (यथा, देवीभागवते । ३ । २५ । १२ । “लुण्ठिता तस्करैर्मार्गे वस्त्रमात्रा तथा-कृता । पाथेयञ्च हृतं सर्व्वं बालपुत्त्रा निराश्रया ॥”) कन्याराशिः । यथा, -- “क्रियतावुरिजितुमकुलीरलेयपाथेययूककौ- र्पाख्याः । तौक्षिक आकोकेरो हृरोगश्चान्त्यभञ्चेत्थम् ॥” इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-109-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पाथेय" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें