🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:47:44 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पापांत
pāpāṃta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पापांत संज्ञा पुं॰ [सं॰ पापन्त] पुराणानुसार एक तीर्थ का नाम ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पापान्त n. ‘end of sin’, N. of a Tīrtha, VāmP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (619,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पापान्त न० पृथूदकापरनामके तीर्थभेदे वामनपु० ३८ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4310,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पापान्तं, क्ली, (पापं अन्तयतीति । अन्त + “कर्म्म- ण्यण् ।” ३ । २ । १ । इत्यण् ।) तीर्थघिशेषः । तस्य नामान्तरंम् पृथूदकं अनुकीर्णञ्च । यथा, -- “पृथूदके महातीर्थे त्वनुकीर्णेति नामतः । जुहाव धृतराष्ट्रस्य राष्ट्रं नरपतेस्ततः ॥ हूयमाने तदा राष्ट्रे प्रवृत्ते यज्ञकर्म्मणि । अक्षीयत ततो राष्ट्र नृपतेर्दष्कतेन वै ॥ [] ततः स चिन्तयामास ब्राह्मणस्य विचेष्टितम् । पुरोहितेन संयुक्तो रत्नान्यादाय सर्व्वशः ॥ प्रसादनार्थं विप्रस्य अनुकीर्णं ययौ तदा । प्रसादितः स राज्ञा च तुष्टः प्रोवाच तं नृपम् ॥ ब्राह्मणा नावमन्तव्याः पुरुषेण विजानता । ब्राह्मणश्चेदवज्ञातो नश्येत्त्रिपुरुषं कुलम् ॥ एवमुक्त्रा स नृपतिमाज्येन पयसा पुनः । उत्थापयामास मृतांस्तस्य राज्ञो हिते स्थितः ॥ तस्मिंस्तीर्थे तु यः स्नाति श्रद्दधानो जितेन्द्रियः । स प्राप्नोति नरो नित्यं मनसा चिन्ततं फलम् ॥ तत्तु तीर्थं सुविख्यातं पापान्तं नाम नामतः । यस्येह यज्ञतृप्तस्य मधु सुस्राव वै नदी ॥ तस्मिन् स्नातोऽथ भक्त्या च मुच्यते सर्व्वपातकैः । फलं प्राप्नोति यज्ञस्य अश्वमेधस्य मानवः ॥ पापान्तमिति विख्यातं तीर्थं पुण्यतमं द्विजाः ॥” इति वामनपुराणे ३८ अध्यायः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-118-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें