🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:57:02 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पारंपर्य
pāraṃparya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पारंपर्य संज्ञा पुं॰ [सं॰ पारम्पर्य]
१. परंपरा का भाव ।
२. परंपराक्रम ।
३. कुलक्रम । वंशपरंपरा ।
४. आम्नाय । परंपरा से चली आती हुई रीति । यौ॰— पारंपर्यक्रम = परंपरा से चला आता हुआ क्रम या सरणि ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पार—म्-पर्य n. uninterrupted series or succession, tradition, intermediation, indirect way or manner (˚येण ind. successively, by degrees), Mn.; MBh. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (620,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पारंपर्यं [परंपरैव स्वार्थे ष्यञ्] 1 Hereditary succession, continuous order. --2 Traditional instruction, tradition. --3 Intermediation. --Comp. --उपदेशः traditional instruction, tradition, regarded by the Paurāṇikas as a प्रमाण or proof.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0696-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पारम्पर्य्य न० परम्परैव स्वार्थे ष्यञ् । कुलादिपरम्परयाम् “पारम्पर्य्यक्रमागतः” इति मनु ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4313,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पारम्पर्य्यं, क्ली, (परम्पराया आगतम् । तत आगत इत्यण् । चतुर्वर्णादित्वात् ष्यञ् । पर- म्परा + स्वार्थे ष्यञ् वा ।) आम्नायः । कुल- क्रमः । इति हेमचन्द्रः ॥ तथा च । “यस्मिन् देशे य आचारः पारम्पर्य्यक्रमागतः । तत्र तं नावमन्येत धर्म्मस्तत्रैव तादृशः ॥” इति विवादभङ्गार्णवः ॥ परम्पराया भावश्च ॥ (यथा, महाभारते । ६ । ११७ । २७ । “निवृत्तेषु च सैन्येषु पारम्पर्य्येण सर्व्वशः । विमुक्तकवचाः सर्व्वे भीष्ममीयुर्नराधिपाः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-122-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬