🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:29:52 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पिंगा
piṃgā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पिंगा १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ पिंङ्गगा]
१. गोरोचन ।
२. हींग ।
३. हलदी ।
४. बंसलोचन ।
५. चंडिका देवी ।
६. धनुष की डोरी । प्रत्यंचा (को॰) ।
७. एक रक्तवाहिनी नाड़ी ।
पिंगा २ संज्ञा पुं॰ [सं॰ पङ्गंगु]
१. वह पुरुष जिसके पैर टेढ़े हों ।
२. वह जिसकी आँखों पिंगवर्ण हों । पिंगाक्ष ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पिङ्गा f. a bow-string, RV. viii, 58, 9 (Sāy.; cf. पिङ्गल-ज्य)
a kind of yellow pigment (cf. गो-रोचना)
the stalk of Ferula Asa Foetida, L.
turmeric, Indian saffron, L.
bamboo manna, W.
N. of a woman, MBh.
of Durgā, W.
a tubular vessel of the human body which according to the Yoga system is the channel of respiration and circulation for one side, ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (624,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पिङ्गा स्त्री पिङ्ग--अस्त्यर्थे अच् । १ गोरोचनायां २ हिङ्गौ ३ नालिकायां ४ चण्डिकायां मेदि० ५ हरिद्रायां शब्दच० ६ वंशरोचनायां राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4325,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पिङ्गा, स्त्री, (पिङ्गो वर्णोऽस्त्यस्या इति । अच् टाप् च ।) गोरोचना । हिङ्गुः । नालिका । [] चण्डिका । इति मेदिनी । ने, ११ ॥ हरिद्रा । इति शब्दचन्द्रिका ॥ वंशरोचना । इति राज- निर्घण्टः ॥ (स्वनामख्याता तपस्विनी । अस्या आश्रमस्तु तीर्थस्थानत्वेन प्रसिद्धः । यथा, महाभारते । ३ । ८२ । ५५ । “पिङ्गातीर्थ उपस्पृश्य ब्रह्मचारी नराधिप ! । कपिलानां नरव्याघ्र ! शतस्य फलमश्नुते ॥” तथा च तत्रैव । १३ । २५ । ५३ । “उज्जानक उपस्पृश्य आर्ष्टिसेनस्य चाश्रमे । पिङ्गायाश्चाश्रमे स्नात्वा सर्व्वपापैः प्रमुच्यते ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-137-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें