🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:59:16 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पुत्रीय
putrīya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पुत्रीय वि॰ [सं॰] पुत्र का । पुत्र संबंधी । पुत्रिय [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. पुत्रीय mf(आ)n. relating to a son, procuring a son, MBh.; Kāv.; Suśr.
पुत्रीय m. a disciple, Divyāv.
2. पुत्रीय Nom. P. ˚यति, to wish for a son or children, RV. vii, 96, 4 (pr. p. ˚यत्); to treat like a son, Pāṇ. iii, 1, 10, Sch. (Desid. पुपुत्रीयिषति, पुतित्रीयिषति or पुत्रीयियिषति, Pāṇ. vi, 1, 3, Vārtt. 4, Pat.; पुपुतित्रीयियिषिषति, Vop.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (633,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पुत्रिय, पुत्रीय, पुत्र्य a. Relating to a son, filial.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0708-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पु(त्रीय)त्र्य त्रि० पुत्त्रस्य निमित्तं संयोग उत्पातो वा “पु- त्त्राच्छ च” पा० छ पक्षे यत् । १ पुत्त्रनिमित्ते संयोगे २ तदीयोत्पाते च । पुत्रस्येदम् छ । ३ पुत्त्रसम्बन्धिनि त्रि० । “धन्यं यशस्यं पुत्रीयमायुष्यं विजयाय च” भा० आ० ६७ अ० । ४ इष्टिभेदे स्त्री रामा० अयो० १५ । ३
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4361,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पुत्त्रीयं, त्रि, (पुत्त्रस्य निमित्तं संयोग उत्पातो- वेति । पुत्त्र + “पुत्त्राच्छ च ।” ५ । १ । ४० । इति छः ।) पुत्त्र्यम् । (यथा, महाभारते १ । ६७ । १६३ । “धन्यं यशस्यं पुत्त्रीयमायुष्यं विजयावहम् । इदमंशावतरणं श्रोतव्यमनसूयता ॥” यथा च रघौ । १० । ४ । “ऋष्यशृङ्गादयस्तस्य सन्तः सन्तानकाङ्क्षिणः । आरेभिरे जितात्मानः पुत्त्रीयामिष्टिमृत्विजः ॥” “पुत्त्रीयां पुत्त्रनिमित्ताम् ।” इति तट्टीकायां मल्लिनाथः ॥”) पुत्त्रसम्बन्धि । पुत्त्रस्येदमित्यर्थे ईयप्रत्ययनिष्पन्नम् । इति व्याकरणम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-170-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पुत्रीय" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें