🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:15:59 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पुलाक
pulāka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पुलाक संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. एक कदन्न । अँकरा ।
२. उबाला हुआ चावल । भात ।
३. भात का माड़ । । पीच ।
४. मांसोदन । पुलाव ।
५. अल्पता । संक्षेप ।
६. क्षिप्रता जल्दी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पुलाक m. n. shrivelled or blighted or empty or bad grain, Mn.; MBh. &c.
a partic. species of grain, L.
a lump of boiled rice, L. (˚कोदक n. rice-water, Suśr.)
brevity, abbreviation, compendium, L.
celerity, dispatch (-कारिन् mfn. making haste, hastening), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (638,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पुलाकः --कं 1 Empty, bad or shrivelled grain; Ms. 10. 125. --2 A lump of boiled rice. --3 Abridgment, compendium. --4 Brevity, conciseness. --5 Rice-water. --6 Despatch, celerity. --7 Smallness.
पुलाकः --कं 1 Empty, bad or shrivelled grain; Ms. 10. 125. --2 A lump of boiled rice. --3 Abridgment, compendium. --4 Brevity, conciseness. --5 Rice-water. --6 Despatch, celerity. --7 Smallness.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0712-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पुलाक पु० पुल + कलाका० नि० । १ संक्षेपे २ शस्यशून्ये (आगडा) धान्ये ३ भक्तसिक्थके भक्तगुखिकायां ४ क्षिप्रे च अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4381,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पुलाकः, पुं, (पोलति उच्छ्रितो भवतीति । पुल + “बलाकादयश्च ।” इति आकप्रत्ययेन निपा- तनात् साधुः ।) तुच्छधान्यम् । आगडा इति ख्यातम् ॥ (यथा, मनुः । १० । १२५ । “पुलाकाश्चैव धान्यान्यां जीर्णाश्चैव परिच्छदाः ॥”) संक्षेपः । अल्पत्वम् । भक्तसिक्थकम् । भक्त- गुलिका । इत्यमरभरतौ ॥ क्षिप्रम् । यथा पुलाक- कारी । इति स्वामी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-197-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पुलाक" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें