🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:57:55 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पुलिन
pulina
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
जल से हाल में निकला किनारा 'पुलिन' (1.10.9)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पुलिन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. वह सीड़ या कीचड़ की जमीन जिसपर से पानी हटे थोड़े ही दिन हुए हों । पानी के भीतर से हाल की निकली हुई जमीन । चर ।
२. नदी आदि का तट । तीर । किनारा । उ॰—आवत धीर समीर तें, चल्या पुलिन को जात ।—घनानंद, पृ॰ १७८ ।
३. नदी के बीच पड़ी हुई रेत ।
४. एक यक्ष का नाम ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पुलिन m. n. (g. अर्दर्चादि) a sandbank, a small island or bank in the middle of a river, an islet, a sandy beach (ifc. f(आ). ), MBh.; Kāv. &c.
the bank of a river (= तीर), Ragh., Sch.
पुलिन m. N. of a mythical being conquered by Garuḍa, MBh.
of a poet, Cat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (638,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पुलिनः --नं [पुल्-इनन् किच्च; Uṇ. 2. 53] 1 A sand-bank, sandy beach; रमते यमुनापुलिनवने विजयी मुरारिरधुना Gīt. 7; R. 14. 52; sometimes used in pl.; कालिंद्याः पुलिनेषु केलिकुपितामुत्सृज्य रासे रसं Ve. 1. 2. [] --2 A small island left in the bank of a river by the passing off of the water, an islet. --3 The bank of a river.
पुलिनः --नं [पुल्-इनन् किच्च; Uṇ. 2. 53] 1 A sand-bank, sandy beach; रमते यमुनापुलिनवने विजयी मुरारिरधुना Gīt. 7; R. 14. 52; sometimes used in pl.; कालिंद्याः पुलिनेषु केलिकुपितामुत्सृज्य रासे रसं Ve. 1. 2. [] --2 A small island left in the bank of a river by the passing off of the water, an islet. --3 The bank of a river.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0712-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पुलिन न० पुल--इनन् किच्च । तोयादुत्थिते तटे (चडा) । अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4381,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पुलिनं, क्ली, (पोलतीति । पुल महत्त्वे + “तलि- पुलिभ्याञ्च ।” उणा० २ । ५३ । इति इनन् । स च कित् ।) तोयोत्थिततटम् । इत्यमरः । १ । १० । ९ ॥ चर इति चडा इति च भाषा ॥ [] (यथा, रामायणे । २ । ९५ । ९ । “क्वचिन्मणिनिकाशोदांक्वचित् पुलिनशालिनीम् । क्वचित् सिद्धजनाकीर्णां पश्य मन्दाकिनीं नदीम् ॥”) जलादचिरोत्थितं तटम् । इति भरतः ॥ तत्- क्षणतोययुक्तद्वीपम् । इति सुभूतिः ॥ क्रमेणो- त्थितं तटम् । इति स्वामी ॥ जलमध्यस्थमुत्थितं तटम् । इति पञ्जिका ॥ द्वीपम् । इति त्रिकाण्ड- शेषः ॥ (यक्षविशेषे, पुं । यथा, महाभारते । १ । ३२ । १९ । “उलूकश्वसनाभ्याञ्च निमिषेण च पक्षिराट् । प्ररुजेन च संग्रामं चकार पुलिनेन च ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-198-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पुलिन" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें