🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:28:16 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पेयूष
peyūṣa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पेयूष संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. वह दूध जो गौ के बच्चा देने के सात दिन बाद तक निकलता है । ऐसा दूध स्वाद में अच्छा नहीं होता और हानिकारक होता है । पेउसी ।
२. अमृत ।
३. ताजा घी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पेयूष m. or n. (= and v.l. for पीयूष, q.v.) biestings
fresh butter
nectar, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (648,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पेयूषः --षं 1 Nectar. --2 The milk of a cow that has calved within seven days; सप्तरात्रप्रसूतायाः क्षीरं पेयूषमुच्यते Hārāvalī; Ms. 5. 6. --3 Fresh ghee.
पेयूषः --षं 1 Nectar. --2 The milk of a cow that has calved within seven days; सप्तरात्रप्रसूतायाः क्षीरं पेयूषमुच्यते Hārāvalī; Ms. 5. 6. --3 Fresh ghee.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0720-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पेयूष पु० न० पीय--सौ० ऊषन् बाहुलकात् पक्षे गुणः । १ अमृते २ नवघृते । “सप्तरात्रप्रसूतायाः क्षीरं पेयूष- मुच्यते” हारा० उक्ते आसप्तरात्राभ्यन्तरकालीने ३ दुग्धे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4419,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पेयूषः, पुं, क्ली, (पीय पाने + “पीयेरूषन् ।” उणा० ४ । ७६ । इति ऊषन् बहुलवचनात् गुणः ।) अभिनवं पयः । इत्यमरः ॥ नव- प्रसूताया गोः सप्तदिनाभ्यन्तरीणदुग्धम् । यथा, “आसप्तरात्रप्रभवं क्षीरं पेयूष उच्यते ॥” इति हारावली ॥ “पीयते पेयूषः पीङ्घ पाने नाम्नीति यूषः मूर्द्ध- न्यान्तः क्लीवञ्च । पीयूषञ्च अथ पीयूषपेयूषे नवं सप्तदीनावधीति शब्दार्णवः ॥” इति तट्टीकायां भरतः ॥ (यथा, मनुः । ५ । ६ । “शेलुं गव्यञ्च पेयूषं प्रयत्नेन विवर्ज्जयेत् ॥”) अमृतम् । अभिनवसर्पिः । इत्युणादिकोषः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-232-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें