🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:01:40 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पौराणिक
paurāṇika
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पौराणिक १ वि॰ [सं॰] [वि॰ स्त्री॰ पौराणिकी]
१. पुराणवेत्ता ।
२. पुराणपाठी ।
३. पुराण संबंधी, पुराण का । जैसे, पौराणिक कथा ।
४. पूर्वकालीन । प्राचिन काल का ।
पौराणिक संज्ञा पुं॰ अठारह मात्रा के छंदों की संज्ञा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पौरा˚णिक mf(ई)n. id., Kāv.; Pur.; Suśr.
versed in ancient legends and stories, MBh. (cf. Pat. on Pāṇ. iv, 2, 60)
of the value of one Purāṇa (coin), Saṃskārak.
पौरा˚णिक m. a Brāhman well read in the Purāṇas, a mythologist, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (651,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पौराणिक a. (की f.) [पुराण-ठक्] 1 Belonging to the past, ancient. --2 Belonging to the Purāṇas or derived from them. --3 Versed in the legends of the past. --कः 1 A Brāhmaṇa well-versed in the Purāṇas, a public reader of the Purāṇas. --2 A mythologist.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0722-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पौराणिक त्रि० पुराणं वेत्त्यधीते वा “आख्यानाख्यायि- केतिहासपुराणेभ्यश्च” वार्त्ति० ठक् । १ पुराणार्थाभिज्ञे २ तदध्येतरि च । पुराणे पठिता ठक् । ३ तत्र पठिते त्रि० स्त्रियां ङीप् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4423,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पौराणिकः, त्रि, (पुराणमधीते वेद वा । पुराण + “आख्यानाख्यायिकेतिहासपुराणेभ्यश्च ।” ४ । २ । ६० । इत्यस्य वार्त्तिकोक्त्या ठक् ।) पुराणवेत्ता । इति सिद्धान्तकौमुदी ॥ (यथा, महामारते । १ । ४ । १ । “लोमहर्षणपुत्त्र उग्रश्रवाः सौतिः पौराणिको शौनकस्य कुलपते- र्द्वादशवार्षिके सत्रे ऋषीनभ्यागतानुपतस्थे ॥” यथा च भागवते । १२ । ७ । ५ । “त्रय्यारुणिः कश्यपश्च सावर्णिरकृतव्रणः । वैशम्पायनहारीतौ षड्वै पौराणिका इमे ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-239-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "पौराणिक" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें