🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:10:46 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्ररोह
praroha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्ररोह संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. आरोह । चढ़ाव ।
२. ऊपर की ओर निकलना । उगना । जमना ।
३. उत्पति ।
४. अंकुर । अँखुआ । कल्ला ।
४. नंदीवृक्ष । तुन का पेड़ ।
६. प्रकाश किरण (को॰) ।
७. संतान । संतति (को॰) ।
८. गंड । अर्बुद (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्र-˚रोह m. germinating, sprouting, growing or shooting forth (lit. and fig.; cf. दृढप्˚), Kum.; Kull. &c.
a bud, shoot, sprout, sprig, Hariv.; Kāv.; Suśr. &c.
an excrescence, Suśr.
a new leaf or branch, MW.
(fig.) a shoot = ray (of light; see प्रभा-प्˚), Kum.; Ragh.; BhP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (689,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्ररोहः 1 Sprouting, shooting or growing up, germination; as in यवांकुरप्ररोहः. --2 A sprout, shoot (fig. also); प्लक्षप्ररोह इव सौधतलं बिभेद R. 8. 93; प्लक्षान् प्ररोहजटिलानिव मंत्रिवृद्धान् 13. 71; Ku. 5. 60; 7. 17; 5. 60; U. 5. 2. --3 A scion, offspring; हा राधेयकुलप्ररोह Ve. 4; Mv. 6. 25; नंदवंशप्ररोहः Mu. 1. 11. --4 A shoot of light; कुर्वंति सामंतशिखामणीनां प्रभाप्ररोहास्तमयं रजांसि R. 6. 33. --5 A new leaf or branch, twig, spray. --6 An excrescence.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0758-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्ररोह पु० प्र + रुह--अच १ अङ्कुरे “प्लक्षप्ररोह इव सौध- तलं विभेद” इति रघुः । २ आरोह च हेमच० । भावे घञ । ३ उत्पत्तौ पु० । भावे ल्युट् । प्ररीहण ष्टत्पत्तौ न०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4486,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्ररोहः, पुं, (प्ररोहतीति । प्र + रुह् + अच् ।) अङ्कुरः । इति हेमचन्द्रः । ४ । १८५ ॥ (यथा, कुमारे । ५ । ६० । “द्रुमेषु सख्या कृतजन्मसु स्वयं फलं तपःसाक्षिषु दृष्टमेष्वपि । न च प्ररोहाभिमुखोऽपि दृश्यते मनोरथोऽस्याः शशिमौलिसंश्रयः ॥” [] नन्दीवृक्षः । तत्पर्य्यायो यथा, -- “नन्दीवृक्षोऽश्वत्थभेदः प्ररोहो गजपादपः । स्थालीवृक्षः क्षयतरुः क्षीरी च स्याद्वनस्पतिः ॥” इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-289-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "प्ररोह" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें