🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:37:24 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रशमन
praśamana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रशमन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. शमन । शांति ।
२. नाशन । ध्वंस करना ।
३. मारण । वध ।
४. प्रतिपादन ।
५. दान (को॰) ।
६. दबाना । वश में करना । स्थित करना ।
७. सत्राजित के भाई का नाम ।
८. अस्त्रप्रहार ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्र-˚शमन mfn. tranquillizing, pacifying, curing, healing, MBh.; Hariv.; Suśr.
प्र-˚शमन n. the act of tranquillizing &c., MBh.; Kām.; Daś.; Pur.; Suśr.
securing, keeping safe (of what has been acquired), Mn. vii, 56 (others, ‘bestowing aptly’; others, ‘sanctification’; cf. Ragh. iv, 14)
killing, slaughter, L.
(scil. अस्त्र) N. of a weapon, R.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (695,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रशमन a. (नी f.) 1 Calming, tranquillizing, pacifying, removing &c. --2 Curing, healing. --नं 1 Calming, tranquillizing, pacifying. --2 Allaying, assuaging, soothing, mitigating; आपन्नार्तिप्रशमनफलाः संपदो ह्युत्तमानां Me. 53. --3 Curing, healing; as in ष्याधिप्रशमनं. --4 Quenching, extinguishing, suppressing, quelling. --5 Cessation, abatement. --6 Bestowing fitly or on fit objects; Ms. 7. 56; (सत्पात्रे प्रतिपादनं Kull.; but others give it the next sense). --7 Securing, guarding, keeping safe; लब्धप्रशप्ननस्वस्थमथैनं समुपस्थिता R. 4. 14. --8 Killing, slaughter.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0762-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रशमन न० प्र + शम--णिच्--ल्युट् । १ बधे २ शान्तताकरणे च “लब्धप्रशमनखास्थ्यम्” रघु “सर्वाबाधाप्रशमनम्” चण्डी शम--भावे ल्युट् । ३ शान्तौ हेमच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4494,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रशमनं, क्ली, (प्र + शम् + णिच् + ल्युट् ।) मार- णम् । वधः । इति हेमचन्द्रः ॥ (प्र + शम् + ल्युट् ।) शमता । प्रशान्तिः । यथा, -- “सर्व्वावाधाप्रशमनं त्रैलोक्यस्याखिलेश्वरि ! । एवमेव त्वया कार्य्यमस्मद्वैरिविनाशनम् ॥” इति मार्कण्डेयपुराणम् । ९१ । ३५ ॥ (प्रतिपादनम् । दानम् । इति कुल्लूकभट्टः ॥ यथा, मनुः । ७ । ५६ । “तैः सार्द्धं चिन्तयेन्नित्यं सामान्यं सन्धिविग्रहम् । स्थानं समुदयं गुप्तिं लब्धप्रशमनानि च ॥” स्थिरीकरणम् । प्रशमनेन स्थिरीकरणेन । यथा, रघुः । ४ । १४ । “लब्धप्रशमनस्वस्थमथैनं समुपस्थिता । पार्थिवश्रीर्द्बितीयेव शरत्पङ्कजलक्षणा ॥”) इति मल्लिनाथः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-297-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें