🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:54:14 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रशस्त
praśasta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रशस्त १ वि॰ [सं॰]
१. प्रशंसनीय । सुंदर ।
२. जिसकी प्रशंस ा की गई हो (को॰) ।
३. श्रेष्ठ । उत्तम । भव्य ।
४. विस्तृत । व्यापक । उ॰—अकबर कालीन कवियों के लिये काव्य का मार्ग प्रशस्त कर दिया था ।—अकबरी॰, पृ॰ ७ ।
५. स्वच्छ साफ । चौडा़ । जैसे, प्रशस्त ललाट (को॰) ।
प्रशस्त २ संज्ञा पुं॰ संज्ञा स्त्री॰ करजोडी़ नाम की जडी़ । हत्थाजोडी़ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रशस्त mfn. praised, commended, considered fit or good, happy, auspicious (as stars, days &c.), RV.; ĀśvGṛ.; Mn.; MBh. &c.
better, more excellent, Gaut.
best, Āpast.
consecrated (as water), Var.
प्रशस्त m. N. of a man, Kathās.
of a poet, Cat.
प्र-शस्त &c. See प्र-√ शंस्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (695,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रशस्त p. p. 1 Praised, lauded, commended, eulogised. --2 Praiseworthy, commendable. --3 Best, excellent. --4 Blossed, happy, auspicious. --Comp. --अद्रिः N. of a mountain.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0762-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रशस्त त्रि० प्र + शन्स--क्त । १ प्रशंसनीये २ श्रेष्ठे ३ क्षेमे च शब्दच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4494,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रशस्तं, त्रि, (प्रशस्यते स्मेति । प्र + शन्स + क्तः ।) क्षेमम् । इति शब्दरत्नावली ॥ प्रशं- सनीयम् । अतिश्रेष्ठम् । इति मतल्लिकादि- शब्दटीकायां भरतः ॥ (यथा, रघुः । ५ । २५ । “स त्वं प्रशस्ते महिते मदीये वसंश्चतुर्थोऽग्निरिवाग्न्यगारे ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-297-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "प्रशस्त" आता है (6)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬