🕉️ 21 November 2026, Saturday · 04:55:58 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रशांत
praśāṃta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रशांत १ वि॰ [सं॰ प्रशान्त]
१. चंचलतारहित । स्थिर ।
२. शांत । निश्चल वृत्तिवाला ।
३. मृत । मरा हुआ (को॰) ।
४. वशीकृत वश में लाया हुआ । सधाया हुआ (को॰) । यौ॰—प्रशांतकाम = जिसकी कामनाएँ पूरी हो गई हों । संतुष्ट । प्रशांतचित्त = जिसका चित्त शांत हो । शांतचित्त । प्रशांतचेष्ट = जिसने प्रयत्न करना छोड़ दिया हो । जिसकी चेष्टा शांत हो गई हो । प्रशातबाध = जिसकी सब बाधाएँ दूर हो गई हों ।
प्रशांत २ संज्ञा पुं॰ एक महासागर जो एशिया के पूर्व एशिया और अमरीका के बीच में है । (आधुनिक भूगोल) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्र-˚शान्त mfn. tranquillized, calm, quiet, composed, indifferent, Up.; Mn.; MBh. &c.
(in augury) auspicious, boni ominis, Var.
extinguished, ceased, allayed, removed, destroyed, dead, MBh.; Kāv. &c.
प्र-शान्त &c. See under प्र-√ शम्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (695,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रशांत p. p. 1 Calmed, tranquillized, composed. --2 Calm, serene, quiet, sedate, still; अहो प्रशांतरमणीयतोद्यानस्य. --3 Tamed, subdued, quelled. --4 Ended, ceased, over; तत्सर्वमेकपद एव मम प्रशांतं Māl. 9. 36; प्रशांतमस्त्रं U. 6 ‘ceased to work or withdrawn.’ --5 Dead, deceased; (see शम् with प्र). --Comp. --आत्मन् a. composed in mind, peaceful, calm. --ऊर्ज a. weakened, enervated, prostrated. --काम a. content. --चेष्ट a. resting, ceased to work. --बाध a. having all obstacles or calamities removed; Ki. 1. 18.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0762-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रशान्तः, त्रि, (प्रकर्षेण शान्तः ।) प्रकृष्टशमता- विशिष्टः । यथा, -- “प्रशान्तश्वापदाकीर्णं मुनिशिष्योपशोभितम् ॥” इति मार्कण्डेयपुराणे । ८१ । ९ ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-297-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें