🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:26:10 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रसक्त
prasakta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रसक्त वि॰ [सं॰]
१. संश्लिष्ट । लगा हुआ ।
२. जो बराबर लगा रहे । न छोड़नेवाला । सदा का ।
३. संबद्ध । आसक्त ।
४. प्रस्तावित ।
५. स्थायी । नित्य (को॰) ।
६. प्राप्त । मिला हुआ (को॰) ।
७. खुला हुआ । व्यक्त । स्फुटित (को॰) ।
८. दे॰ प्रयुक्त (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्र-सक्त ˚ति. See under प्र-√ सञ्ज्.
प्र-सक्त mfn. attached, cleaving or adhering or devoted to, fixed or intent upon, engaged in, occupied with (loc. or comp.), Mn.; MBh. &c.
clinging to the world, mundane, BhP.
being in love, enamoured, MBh.; Kāv.
(ifc.) supplied or provided with, R. (v.l. प्र-युक्त)
resulting, following, applicable, Kāś.; Kathās.; Sarvad.
continual, lasting, constant, eternal, MBh.; Kāv. &c.
used, employed, W.
got, obtained, ib.
opened, expanded, ib.
contiguous, near, A.
(˚सक्त) w.r. for ˚सत्त, AV.
प्र-सक्त ibc. continually, incessantly, eternally, ever, Kāv.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (696,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रसक्त p. p. 1 Attached to, connected with. --2 Excessively attached or fond; Pt. 1. 193. --3 Adhering or sticking to. --4 Fixed or intent upon, devoted or addicted to, engaged in, applied to; Śi. 9. 63; so द्यूत˚, निद्रा˚ &c. --5 Contiguous, near. --6 Constant, incessant, uninterrupted; Ki. 4. 18; R. 13. 40; Māl. 4. 6; M. 3. 1. --7 Got, obtained, gained. --8 Expanded, opened. --क्तं ind. Incessantly, continuously; Ki. 16. 55.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0763-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रसक्त त्रि० प्र + सन्ज--क्त । १ प्रसङ्गविषये “प्रसक्तं हि प्रतिषिध्यते” मीमांस० । २ नित्ये नित्यतायुक्ते त्रि० जटा०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4495,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रसक्तं, क्ली, (प्न + सन्ज + क्त ।) नित्यम् । इति जटाधरः ॥ (यथा, माधवकृतरुग्विनिश्चयस्य कासाधिकारे । “प्रसक्तवेगस्तु समीरणेन भिन्नस्वरः कासति शुष्कमेव ॥” “प्रसक्तवेगः स्रततकासवेगः ।” इति तट्टी- कायां विजयरक्षितः ।) तद्वति, त्रि ॥ (आसक्तः । यथा, गीतायाम् । १६ । १६ । “अनेकचित्तविभ्रान्ता मोहजालसमावृताः । प्रसक्ताः कामभोगेषु पतन्ति नरकेऽशुचौ ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-298-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें