🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:29:49 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रसह्य
prasahya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
ज़बरदस्ती (3.4.10)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रसह्य क्रि॰ वि॰ [सं॰] हठात् । बलपूर्वक [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. प्र-˚सह्य mfn. to be conquered or resisted &c.
capable of being c˚ or r˚ (inf. with pass. sense), MBh.
2. प्र-˚सह्य ind. having conquered or won, Mālav. v, 2
using force, forcibly, violently, Mn.; Gaut. &c.
exceedingly, very much, MBh.; R.; Mṛcch.
at once, without more ado, Kathās.
necessarily, absolutely, by all means (with न, ‘by no means’), Mn.; Var.; BhP.; Kathās.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (697,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रसह्य ind. 1 Forcibly, violently, by force; प्रसह्य मणिमुद्धरेन्मकरवक्त्रदंष्ट्रांकुरात् Bh. 2. 4; Śi. 1. 27. --2 Exceedingly, much. --Comp. --चौरः a plunderer, highwayman. --हरणं violent or forcible seizure, plundering.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0765-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रसह्य अव्य० प्र + सह--ल्यप् । १ हठादित्यर्थे अमरः “प्रसह्य- तेजोभिरसंख्यतां गतैः” माघः । प्र + सह--कर्मणि शक्यार्थे यत् । प्रकर्षेण २ सोढुंशक्ये त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4498,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रसह्य, व्य, (प्रकर्षेण सोढ्वा इति । प्र + सह् + क्त्वाचो ल्यप् ।) हठार्थकम् । बलात्कारार्थम् । इत्यमरः । ३ । ४ । १० ॥ (यथा, माघे । १ । २७ । “प्रसह्य तेजोभिरसङ्ख्यताङ्गतै- रदस्त्वया नुन्नमनुत्तमं तमः ॥” प्रसोढुं शक्य इति । प्र + सह् + यत् । प्रकर्षेण सोढुं शक्ये, त्रि । यथा, रघुः । १४ । ६२ । “ममैव जन्मान्तरपातकानां विपाकविस्फूर्ज्जथुरप्रसह्यः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-300-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें