🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:47:31 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रसारण
prasāraṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रसारण संज्ञा पुं॰ [सं॰] [वि॰ प्रसारित, प्रसार्य्य]
१. फैलाना । पसारना । विस्तृत करना । विशेष—वैशेषिक में जो पाँच प्रकार के कर्म कहे गए हैं उनमें एक कर्म यह भी है ।
२. बढ़ाना
३. शत्रु को चारों ओऱ से घेरना (को॰) ।
४. खोलना । प्रदर्शित करना (को॰) ।
५. संप्रसारण । व्याकरण में य् व् र् ल् का इ उ ऋ एवं लृ में बदलना (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्र-˚सारण n. (fr. Caus.) stretching or spreading out, extending, diffusing, displaying, developing, Br.; Bhāṣāp.; Suśr.
augmentation, increase, Kām.
changing a semivowel into a vowel, APrāt., Sch. (cf. सम्-प्रस्˚)
= ˚सरणि, L.
spreading over the country for collecting forage, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (698,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रसारणं 1 Spreading abroad, extending, increase, diffusing, expanding. --2 Stretching out; as in बाहुप्रसारणं. --3 Surrounding an enemy. --4 Spreading over the country for fuel and grass. --5 The change of a semivowel (य् र् and व्) into a vowel; see संप्रसारण. --6 Displaying, unfolding.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0766-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रसारण न० प्र + सृ--णिच्--ल्युट् । १ विस्तारकरणे २ क्रिया- भेदे च भाषा० कर्मन्शब्दे १७३० पृ० दृश्यम् । विप्रकृष्टदेश- संयोगहेतुक्रिया प्रसारणम् । करणे ल्युट् ङीप् । (गन्ध भादाल) ३ सताभेदे स्त्री० राजवल्लभः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4499,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रसारणं, क्ली, (प्र + सृ + णिच् + ल्युट् ।) पञ्च- विधकर्म्मान्तर्गतकर्म्मविशेषः । स तु विस्तार- रूपः । यथा, भाषापरिच्छेदे । “उत्क्षेपणं ततोऽवक्षेपणमाकुञ्चन्न्तथा । प्रसारणञ्च गमनं कर्म्माण्येतानि पञ्च च ॥” (परिवर्द्धनम् । यथा, कामन्दकीयनीतिसारे । १३ । ३५ । “मित्रामित्रहिरण्यानां भूमीनाञ्च प्रसारणम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-300-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "प्रसारण" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें