🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:20:38 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रहत
prahata
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रहत १ वि॰ [सं॰]
१. हत । निहत । मारा हुआ ।
२. प्रताड़ित । पीटा हुआ ।
३. फैलाया हुआ । प्रसारित । उ॰—बहता है साथ गत गौरव की दीर्घकाल प्रहत तरंग कर ललित तरल ताल ।—अनामिका, पृ॰ १८६ ।
४. आघातित । (नगाड़ा आदि) जिसपर आघात किया गया हो (को॰) ।
५. पराजित हारा हुआ (को॰) ।
६. शिक्षित । पठित (को॰) ।
प्रहत २ संज्ञा पुं॰
१. पासे आदि का फेंकना ।
२. वार । ठोकर । प्रहार ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्र-हत mfn. struck, beaten (as a drum), killed, slain, MBh.; Kāv. &c.
cut to pieces, BhP.
hewn down, Subh.
repelled, defeated, W.
spread, expanded, ib.
contiguous, ib.
learned, accomplished (= शास्त्र-विद्, Gal.), ib.
(ifc.) a blow or stroke with g. अक्ष-द्यूतादि
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (700,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रहत p. p. 1 Wounded, killed, slain. --2 Beaten, struck (as a drum); स स्वयं प्रहतपुष्करः कृती R. 19. 14; Me. 64. --3 Repulsed, overcome, defeated. --4 Spread, expanded. --5 Contiguous. --6 Beaten, frequented (as a track). --7 Accomplished, learned.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0768-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रहत त्रि० प्र + हन--क्त्व । १ वितते २ क्षुण्णे च शब्दरत्ना० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4502,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रहतं, त्रि, (प्रहन्यते स्मेति । प्र + हन् + त्त ।) विततम् । क्षुण्णम् । इति शब्दरत्नावली ॥ प्रक- र्षेण हिंसितम् । (यथा, महाभारते । ८ । ३० । ६ । “प्रहतरथनराश्वकुञ्जरं प्रतिभयदर्शनमुल्वणव्रणम् । तदहितहतमावभौ बलं पितृपतिराष्ट्रमिव प्रजाक्षये ॥”) प्रकर्षेण गतञ्च ॥ (विताडितम् । यथा, भाग- वते । १० । ७२ । ३८ । “इत्थं तयोः प्रहतयोर्गदयोर्नृवीरौ क्रुद्धौ स्वमुष्टिभिरयःस्पर्शैरपिष्टाम् ॥” वादितम् । यथा, रघुः । १९ । १४ । “स स्वयं प्रहतपुष्करः कृती लोलमाल्यबलयो हरन् मनः । नर्त्तकीरभिनयातिलङ्घिनीः पार्श्ववर्त्तिषु गुरुष्वलज्जयत् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-303-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें