🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:58:04 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रालंब
prālaṃba
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रालंब संज्ञा पुं॰ [सं॰ प्रालम्ब]
१. रस्सी आदि के ढंग की वह वस्तु जो किसी ऊँची वस्तु में टँगी और लटकती हो ।
२. वह माला जो गर्दन से छाती तक लटकती हो । हार ।
३. मोतियों का हारनुमा एक आभूषण (को॰) ।
४. स्तन । कुच (को॰) ।
५. एक प्रकार का कदुदू या तुंबी (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रा—लम्ब mf(ई)n. hanging down, R.
प्रा—लम्ब m. a kind of pearl ornament, L.
the female breast, L.
a species of gourd, L.
प्रा—लम्ब n. (?) a garland hanging down to the breast, Ragh. (also ˚बक, n. and ˚बिका f., L.)
प्रालम्ब प्रालेय &c. See under 3. प्रा, p. 702, col. 2.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (702,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रालंब a. Pendent, hanging down; प्रालबद्विगुणितचामरप्रहासः Ve. 2. 28. --बः 1 A kind of [] pearl-ornament. --2 A female breast. --बं A garland worn round the neck and reaching to the breast; प्रालंबमुत्कृष्य यथावकाशं निनाय साचीकृतचारुक्त्रः R. 6. 14; मुक्ताप्रालंबेषु K. 52.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0776-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रालम्ब न० प्रश्वर्षेणालम्यते प्र + आ + लम्ब--अच् । १ ऋजुतया कण्ठात् कम्यपाने माल्यादौ अमरः । २ प्रकर्षेण लम्ब- [] मानमात्रे त्रि० । संज्ञायां कन् अत इत्त्वम् । प्रालम्बिका स्वर्णादिरचितललन्तिकायां स्वर्णहारभेदे स्त्री अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4529-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रालम्बं, क्ली, (प्रालम्बते इति । लवि अवस्रंसने + अच् ।) कण्ठात् ऋजुलम्बमानमाल्यम् । इत्य- मरः । २ । ६ । १३६ ॥ (यथा, रघौ । ६ । १४ । “विस्रस्तमंसादपरो विलासी रत्नानुविद्धाङ्गदकोटिलग्नम् । प्रालम्बमुत्कृष्य यथावकाशं निनाय साचीकृतचारुवक्त्वः ॥” प्रकर्षेण लम्बमाने, त्रि ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-364-c1)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें