🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:09:57 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रियाल
priyāla
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
चिरौंजी के वृक्ष के नाम (2.4.35) राजादन · सन्नकद्रु · धनुःपट
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रियाल संज्ञा पुं॰ [सं॰] चिरौंजी का पेड़ । प्रियाल ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रियाल m. the tree Buchanania Latifolia (commonly called Piyāl), MBh.; R.; Suśr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (711,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रियालः The tree called Piyāl; see पियाल. --ला A vine.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0778-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रियाल पु० प्रियाय अलति पर्य्याप्नोति अण्--अच् । प्रिय- साले (पियासाल) २ द्राक्षायां स्त्री राजनि० । भावप्र- पियाल इत्येन पाठः “प्रियालस्तु खरस्कन्धश्चारो ब- हुलवल्कलः । राजादनस्ताप्रसेष्टः सन्नकर्द्रूर्द्ध्वतष्पटः । चारः पित्तकफास्रघ्नस्तत् फलं सधुरं गुरु । खग्धं सरं मरुत्पित्तदाहज्वरतृषापहम् । पियालमज्जा मधुरो वृष्यः पित्तानिलापहः । हृद्योऽतिदुर्जरः स्निग्धो वि- ष्टम्भी चामवर्द्धनः” भावप्र० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4532,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रियालः, पुं, (प्रियाय हिताय अलति पर्य्याप्नो- तीति । अल + अच् ।) वृक्षभेदः । पियाल इति भाषा । अस्य बीजं चिरञ्जीति प्रसिद्धम् । तत्पर्य्यायः । चारः २ अखट्टः ३ खरस्कन्धः ४ ललनः ५ चारकः ६ बहुवल्कः ७ सन्नद्रुः ८ तापसप्रियः ९ स्नेहबीजः १० उपवटः ११ मक्ष- बीर्य्यः १२ । इति राजनिर्घण्टः ॥ पियालः १३ । इत्यमरः । २ । ४ । ३५ ॥ बहुलवल्कलः १४ राजदनम् १५ तापसेष्टः १६ सन्नकद्रुः १७ धनुःपटः १८ । अस्य गुणः । पित्तकफास्रनाशित्वम् ॥ तत्फल- गुणाः । मधुरत्वम् । गुरुत्वम् । स्निग्धत्वम् । सर- त्वम् । मरुत्पित्तदाहज्वरतृषापहत्वञ्च । तन्मज्ज- गुणाः । मधुरत्वम् । वृष्यत्वम् । पित्तानिलाप- [] हत्वम् । हृद्यत्वम् । दुर्ज्जरत्वम् । स्निग्धत्वम् । विष्टम्भित्वम् । आमवर्द्धनत्वञ्च । इति भाव- प्रकाशः ॥ अपि च । “चारस्य च फलं पक्वं वृष्यं गौल्याम्लकं गुरु । तद्बीजं मधुरं वृष्यं पित्तदाहार्त्तिनाशनम् ॥” इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-368-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें